Hout. 
Getah. 
Zaden. 
239/6353. 
Hout. 
Getah. 
12 SAPOTACEAE. 
groeiend aan de oevers van rivieren en beken (Korte Berichten 
Bens H. Get: 1912, Dl 152); 
De rechte, rolronde stam, met kleine wortellijsten en hoog aan- 
gezette kroon, levert een fraai, tamelijk hard hout, dat voor planken 
wordt gebruikt. 
Volgens Van Romburgh (Pl. àc. et à.g.p., bl. 152) wordt in Paloh 
(W. Afd. v. Borneo) van den sangei een gëtah pêrtjasoort gewonnen, 
zeer veel gelijkend op die van Payena Leerii, Kurz, vooral bij 
zorgvuldige zuivering, doch zij wordt veel Vervalscht. Sangei is 
echter geen karakteristieke naam, zoodat de mogelijkheid van om- 
wisseling geenszins is uitgesloten. Uit de residentie Riouw ontving 
ik een gëtahmonster met herbarium onder den betrouwbaren naam 
bëngkoe, dat blijkens een door Dr De Jong ingesteld onderzoek 
practisch geheel bestond uit hars. Bericht werd, dat die gëtah 
alleen dient voor het vervalschen van het product van Payena Leerii. 
Deze boom draagt overvloedig vrucht, waarvan de zaden volgens 
Wijs’ vetcatalogus 400/, van een niet-drogende, aangenaam sma- 
kende olie bevatten, die naar bittere amandelen riekt. Het Museum 
ontving uit de Westerafdeeling van Borneo sangeizaad, dat 38.5®/, 
van een dergelijke olie bevatte (zie de analyse in Korte Berichten 
Febr. 1912, bl. 106). Zaad en olie vertoonen dus wederom groote 
gelijkenis met die van Illipe Motleyana, Engl. De olie wordt als 
spijsolie gebruikt. 
In het Museum: Zaden, olie. 
Payena Leerii, Kurz (Keratophorus Leerii, Hassk.). 
Volksnamen. Mal: Soendik, Soentik — Sum. O. Kust: Majang 
sondèk—S. W. K.: Balam boenga tandjoeng, Balam pipis, 
Njatoh balam bêringin, Nj. b. soendai (soentai) — Palem- 
bang: Balam kédjal, B. tandjoeng, B. tandoek, B. tjabé — 
Lampongs: Balam kalimangoeng — Banka: Koelan — W. 
Afd. v. Borneo: Koelan, Poeting—Z. & O. Afd. v. Born.: 
Béringin. 
Boom, 20 à 25 M. hoog en ca 0.45 M. dik, verbreid over het 
westelijk deel van den Maleischen Archipel, misschien ook voor- 
komend in de Molukken. 
Het hout is volgens Ridley (Mal. Timmerhoutsoorten, bl. 78) 
lichtbruin van kleur, zwaar en hard; dat het een goed timmerhout 
is, werd mij door zendingen uit Sumatra bevestigd. 
De gëtah is zeer vast, laat zich, in warm water gedompeld, even 
gemakkelijk kneden als die van Palaquium oblongifolium, Burck 
en herneemt bij afkoelen haar vroegere vastheid. Het melksap is 
dunvloeibaar en loopt gemakkelijk en vlug uit, zoodat het mogelijk 
is de grootste hoeveelheid in zuiveren toestand, niet verontreinigd 
met hout-en bastdeeltjes, optevangen. Dientengevolge is zij van 
nature blank, doch schijnt aan de lucht spoedig een kleursverandering 
te ondergaan, tengevolge waarvan de handelsgëtah steeds min of 
meer geel is (Burck, Mededeelingen No. 1 uit’s Lands Plantentuin). 
De gëtah pêrtja van dezen boom is vrij goed, hoewel zij een 
hoog harsgehalte bezit: opmerkelijk is, dat sommige boomen, 
botanisch niet te onderscheiden van de „echte” Payena Leerii, 
daarvan verschillen door hun kleverig product. Deze variatie is 
Wd 4 Ln 
DE 
dashi dchht 
was wiiee 
