} 
4 
STYRAX. 43 
n 24/61. dere k. biring. De blokken bestaan uiteen kern van witte benzoë, 
omgeven door de met bastfragmenten verontreinigde k. biring, die 
met een weinig k. poeltak is vermengd. Al naar het gehalte aan 
witte mênjan onderscheidt de handel plaatselijk de benzoë in: 
1° kémindjën poeltak of geheel witte benzoë; 
29 k. pegagan of k. kepas, d. í. witte benzoë met eenige inferieure 
kêmindjën vermengd; 
3° k. mata tengah, d.i. kEmindjën, die buiten de kern geen witte 
benzoë bevat. 
Benzoë is een vrij belangrijk exportartikel: volgens de douanesta- 
tistiek heeft de export bedragen (in tons): 
vanl/in Palembang. Baros. Sibolga. | Padang. Belawan. Elders. 
1910 898 182 n.v. 18 nv 26 
1911 1.229 264 7 46 n. v. 2, 
1912 1.193 334 142 71 n.v. 2 
1913 1.345 229 68 20 8 — 
1914 815 212 111 52 7 — 
Ook in Indië zelf wordt een aanzienlijke hoeveelheid verbruikt; 
volgens de statistiek van het Encyclopaedisch Bureau zou in 1914 
door Palembang zijn verscheept: 312 ton naar Java en 238 ton 
vooral naar Tapanoeli en de Lampongsche Districten. Aangezien 
de benzoë van Palembang aanmerkelijk goedkooper is dan die van Su- 
matra’s Westkust, heeft de invoer van Tapanoeli alleen ten doel, het 
product te vervalschen. Laatstgenoemd gewest verzond 1.047 ton 
naar Javaen 77ton vooral naar Sumatra’s Westkust en Sumatra’s Oost- 
kust, doch ontving daarentegen weer het grootste deel van de 110 ton, 
die Atjeh en Onderhoorigheden naar andere plaatsen binnen het tol- 
gebied verscheepten. Sumatra's Oostkust voerde naar Java 21 ton uit. 
Op Java wordt, gelijk in geheel Indië, benzoë gebrand bij het 
verrichten van religieuze of bijgeloovige handelingen als wierook 
en evenzeer zonder nevenbedoeling uit welbehagen in den geur. 
In Midden-Java worden zeer algemeen desigaretten door de inlanders 
met eenige korrels mênjan en andere welriekende stoffen gepar- 
fumeerd. Men maakt er ook fjandoe mênjan van, op Sumatra 
minjak mênjan geheeten, volgens mondelinge mededeeling van Dr 
Boorsma, door fijngestooten, met zand vermengde benzoë te ver- 
warmen in een ketel of gendi. Het uit de tuit druppelende vocht, 
de tjandoe mënjan, wordt gemengd onder de olie—in den regel 
een aftreksel van klabêt (Trigonella) in klapperolie — welke op de 
pasars wordt gebruikt om de rampé (Pandanus) welriekender te 
maken: de geur van tjandoe mêënjan op zichzelf is echter volstrekt 
niet aangenaam: hij herinnert aan creosoot. 
Benzoë is volgens Greshoff's Schetsen een ziekteproduct, dat 
oorspronkelijk niet in den bast aanwezig is, doch gevormd wordt 
onder bijzondere omstandigheden, bepaaldelijk als de stam wordt 
ingesneden. Dat alleen is echter niet altijd voldoende om de ver- 
harsing in gang te brengen: er schijnt een bepaalde infectie te 
moeten bijkomen. Volgens G. is indertijd op Tjiomas nabij Bui- 
tenzorg een groote aanplant van benzoë-boomen aangelegd, die voor- 
Händels- 
beweging. 
Gebruik. 
Ontstaan, 
