Chemie. 
48 OLEACEAE — LOGANIACEAE. 
In de bittere bladeren is volgens Greshoff (Schetsen, bl. 161) 
op Java geen alcaloïd gevonden: de kleurstof der kroonbuis ver- 
toont in eigenschappen groote overeenkomst met het kleurend 
bestanddeel van saffraan. 
243/6440. Jasminum Sambac, Aif. 
Wortel. 
Bladeren 
en bloemen. 
Aeth. olie. 
Volksnamen. Mal.: Manor, (Mol.), Méêlati, Mélor. 
Welbekende bloemstruik, algemeen in tuinen gekweekt, die ook 
eenig medicinaal nut heeft. Volgens Rumphius (V, bl. 52) zijn alle 
deelen van den Flos manorae verkoelend van aard. De wortel, 
alleen of met dien van kajoe baroe (Hibiscus) of van den witten kém- 
bang sépatoe in water gewreven en gedronken, verkoelt bij koorts; 
een papje van de jonge bladeren en bloemen wordt aangewend 
om het lichaam te verkoelen van jonge kinderen, die warm aan- 
voelen (Rumph.). De bloemen worden ook gebruikt als lactifugum. 
Van der Burg (Geneesheer II, bl. 227) zegt: De gekneusde bloe- 
men worden op de borst gelegd om de meikafscheiding te doen 
ophouden, wat na een of twee maal herhaald te zijn reeds ge- 
lukt; ik liet daartoe ook een aftreksel op brandewijn bezigen, maar 
zag van de gekneusde bloemen een betere werking. Ook Vor- 
derman (Madoereesche planten No. 228) constateerde, dat een 
papje van de gekneusde bloemen, op de borsten eener zoogende 
vrouw gelegd en eenige malen ververscht, de zogafscheiding spoedig 
doet ophouden. Op het Maleische Schiereiland is dit middel insgelijks 
bekend: Ridley vermeldt het in zijn Geneesmiddelen (bl. 47). 
Tenslotte vermeldt Rumphius nog, dat de bloemen —en dit is 
algemeen bij indische dames —’s avonds in het waschwater worden 
gedaan, om daaraan haar geur mede te deelen. Zoodanig wasch- 
water moet natuurlijk verkoelend werken op de huid en op ver- 
hitte oogen. De bloemen worden ook, met andere welriekende 
plantendeelen, gebezigd om olie te parfumeeren, die gebruikt wordt 
om het haar te zalven. Versch staan zij bij alle inlanders hoog in 
aanzien als sieraad en om haar geur. 
In het Agr. Chem. Laboratorium gaven zij, volgens Jaarboek 
1908 Dept v.L., bl. 47, bij distillatie in het klein 0.3 ccM. olie per 
Kg. bloemen. In de Molukken wordt die olie wel eens bereid: 
zij behoort tot de z.g. ambonsche oliteiten. 
In het Museum: Aeth, olie. 
243/6440. Jasminum spec. div. 
Soorten. 
Volksnamen. Mal.: Gambir oetan (Vulg.) — Jav.: Pontjasoeda. 
De bladeren, die onder den naam van gambir oetan of pontja- 
soeda hoog in aanzien staan als koortswerend middel, zijn afkomstig 
van verschillende Jasminumsoorten. Voor West-Java geeft Vorder- 
man (Geneesmiddelen II) J. glabriusculum, Bl. op : in Midden-Java 
geldt, volgens mondelinge mededeeling van Dr Boorsma, J. ligus- 
trinum, Bl. als de echte, de meest werkzame pontjasoeda en waar- 
schijnlijk wordt daar ook J. quinquenervium, Bl. onder dezen naam 
gebruikt, elders misschien weer andere. De drie genoemde zijn 
klimmende struiken, wildgroeiend en zonder twijfel om hun ge- 
neeskrachtige eigenschappen ook gekweekt. 
Tegen koorts schrijft Mevr. Kloppenburg, die onderscheid maakt 
