en SENT 
EE Bek nee a E 
Dese Dn PN 
es 
WILLUGHBEIA. / 59 
. Uit een finantieel oogpunt beschouwd, was de door den Heer 
Leembruggen geleide onderneming geen succes en algemeen is 
men tot het inzicht gekomen, dat een cultuur van rubberlianen 
voor europeesche ondernemingen niet loonend kan zijn. 
Door de inlanders op Sumatra en Borneo wordt echter Willugh- 
beia firma niet zelden voor de caoutchouecproductie nabij de kam- 
pongs aangeplant, bijv. in de afd. Tajan van de Westerafd. van 
Borneo. Een niet gepubliceerd uitvoerig bericht, dagteekenend 
van 1905, van den toenmaligen Controleur Kruysboom, vermeldt 
daaromtrent het volgende. Gêëtah soesoe lëmboet of djata laboe 
(dajaksch) is in het landschap Meliau op groote schaal aange- 
plant, nadat de wildgroeiende lianen zoogoed als uitgeroeid waren. 
In de kampong Meranggau bedroeg het aantal naar schatting 
40450 per hoofd en zij waren in 1905 van 5 à 6-jarigen leeftijd. 
Enkele planten waren reeds een jaar of 10 oud en werden geëxploi- 
teerd. De op kweekbedden uitgelegde zaden ontkiemen na ca 10 
dagen en na een maand ongeveer worden de jonge plantjes overge- 
bracht naar het oerbosch of de afgeladangde velden (bawas). In 
het laatste geval geschiedt het overplanten in den regentijd en groeien 
de lianen met de tot steun dienende jonge boomen gelijk op. Onder- 
houd acht men overbodig: ziekten en plagen zijn onbekend. Op 5 of 
6-jarigen leeftijd kunnen de lianen reeds geëxploiteerd worden, doch 
de bevolking wacht daarmede, tot zij 10 jaar oud zijn, alswanneer de 
stam een omvang heeft van 3 à 4 dM. Deze aangeplante lianen wor- 
den niet gekapt; men bewerkt den stam alleen over een lengte van 
2 à3 M., ringt slechts over %/, deel van den omtrek en maakt de 
insnijdingen op !/, M. van elkaar. De wonden zijn na een jaar 
geheeld en het tappen kan elk jaar herhaald worden, mits op andere 
plaatsen dan tevoren. Kwijnt een liaan, dan laat men haat eenige 
jaren met rust. Het uitdruipen van het melksap duurt bij 10 à 15- 
jarige planten ongeveer 2 uren. Als coagulatiemiddel gebruikt men 
een verzadigde keukenzoutoplossing die, bij het melkap gevoegd, 
dat onmiddellijk doet stollen. Om het vormen van met pekel ge- 
vulde holten in de rubber te voorkomen, wordt tijdens de coagu- 
latie sterk geroerd. Een ander stollingsmiddel, tevens aangewend 
ter vervalsching, is het zure sap van twee boschvruchten, kKandis 
(Garcinia) en lêmpaoeng (Baccaurea ?). Deze vruchten worden fijn 
gestampt onder toevoeging van een weinig water. Men mengt 
echter niet slechts het sap met de gëtah, maar ook het vrucht- 
vleesch, hetwelk door de stollende gëtah-massa wordt geabsor- 
beerd. Deze bezwaring is te onderkennen bij grondige betasting 
van een stuk gêtah soesoe lëmboet, daar de vervalsching zich 
op het gevoel voordoet als harde plekken in de overigens weeke, 
veerkrachtige massa. Natuurlijk vervalscht men ook met minder- 
waardige gëtah-soorten. Deze rubber kan droog worden bewaard, 
doch verliest dan wel !/, van haar oorspronkelijk gewicht. Bij- 
gevolg wordt zij meestal onder water bewaard. 
In Straits Bulletin 1909, bl. 49, wordt gezegd, dat de op de 
gewone wijze verkregen rubber veel vocht bevat en 40 à 50°/, 
waschverlies geeft. In hetzelfde tijdschrift jaargang 1910, bl. 52, 
wordt medegedeeld, dat een ongeveer 12-jarige plant in den bo- 
tanischen tuin te Singapore werd getapt. Het melksap coaguleerde 
DN 5. 
