2471/6535. 
Inzamelen. 
Bereiding. 
68 APOCYNACEAE. 
riviertje, liefst midden in het vergunningsterrein. De verdere voor- 
bereidende werkzaamheden bestaan in het maken van de „paden”’, 
noodig om de verschillende boomen te bereiken, d.w.z. dat hinderlijke 
struiken worden gekapt en die gedeelten der wegen, waar de in-- 
zamelaar gehéél in het moeras zou verzinken, worden overbrugd 
door het vellen van boomen. De eigenlijke exploitatie wordt als 
volgt geregeld: een man bewerkt per dag 50 boomen en komt, als hij 
geregeld elken dag arbeidt, den 8en dag bij de eerste groep terug. Bij 
nog niet bewerkte individuen begint de dajak op 1.50 M. boven den 
grond 4, 5 of 6 kappen van een hand breedte rondom in den boom tot 
in het hout te geven. Bij elken volgenden rondgang wordt de tapwond 
met de parang een 3-vingerbreed grooter gemaakt. De verbreeding 
der wonden naar links en rechts bij opvolgende bewerkingen wordt 
gestaakt, als de tapwonden elkaar bijna raken, wat geschiedt om quast 
aan een bestaande keur te voldoen. Naar beneden wordt tot aan den 
grond door gewerkt, naar boven zoover als de parang reikt. Het 
eerst uitstroomende waterige vocht vloeit weg, doch wat na 5 minu- 
ten uittreedt, stolt als een dikke melk aan den boom. De man be- 
werkt achtereenvolgens zijn 50 boomen en keert dan langs denzelfden 
weg terug, om met een houten spatel de brijachtige massa van de 
tapwonden te strijken en te verzamelen in een blikken of houten 
vat, dat bij het loopen op den rug wordt gedragen. 
Tegen den middag, als de dagoogst is afgeloopen, keert de inza- 
melaar naar de nederzetting terug, na bij het melksap !/; deel water 
te hebben gevoegd om ontijdig coaguleeren te voorkomen. Daar 
wordt de gëtah in een vat van boomschors overgegoten, aangelengd 
met een drievoudige hoeveelheid water, onder bijvoeging van 
il, L. petroleum en een weinig fijngestampte obat pantoeng }), 
te Sambas medang silo geheeten, gedurende 2 uren geroerd en 
tenslotte aan zichzelf overgelaten. Den volgenden morgen wordt 
een gaatje, dat even boven den bodem in het vat zit en met klei 
was dichtgestopt, geopend om het door de inmiddels gecoaguleer- 
de gëtah niet opgenomen water te doen wegvloeien. De pantoeng 
wordt den avond daarop uit het vat genomen als een cylinder- 
vormige, weinig samenhangende massa. Om die vervoerbaar te 
maken, wordt zij herhaaldelijk met warm water overgoten en met 
een flesch glad gestreken. Daarna wordt het blok, resultaat van 
een dag werken en 20 tot ‚SO kati wegende, binnen een palissa- 
deering bewaard in het riviertje, waaraan de pondok ligt. Te Wechel 
berekent, dat de hoeveelheid djëloetoeng op deze wijze bereid en 
aldus aan de opkoopers in de eerste hand geleverd, gelijkstaat 
met ongeveer 3!/; maal de gewichtshoeveelheid ingezameld melksap. 
Het toevoegen van de buitensporige hoeveelheid water geschiedt _ 
I) In Straits Bulletin 1903, bl. 191 komt een recept voor om djêloetoeng 
te maken, waaruit blijkt, dat op 18 Liter melksap 1 lepel gestampt „gips’” 
en petroleum wordt toegevoegd. Ook aluin wordt als coaguleermiddel ge- 
bruikt. Het gips bleek, volgens hetzeifde Bulletin 1904, bl. 48, de van China 
aangevoerde chio ko of vezelgips te zijn. Vóór het gebruik wordt dit verhit 
tot een witte, niet-kristallijne massa, die zich tusschen de vingers gemak- 
kelijk laat fijnwrijven, wel water opneemt, doch niet, zooals gewoon gips, 
hard wordt. Chio ko is de naam in het hok kian dialect van dezelfde stof, die 
wordt gebruikt voor het stremmen van de legumine bij de bereiding van 
boonenkaas (zie onder Glycine Soja). 
De WE ED WNP 5 
