112 VERBENACEAE. 
dat deze soort er niet veelvuldig voorkomt, doch daarentegen in groote 
hoeveelheid verkrijgbaar zou zijn op Ternate. Ook werd medege- 
deeld, dat de hoedanigheid lang niet zoo goed is als de bewoordingen 
van Rumphius doen denken en dat het op Soela niet voor den 
bouw van vaartuigen wordt gebruikt, doch wel voor huizen. 
Vormen. Van Amoerang ontving het Museum twee vormen van Vitex cele- 
bica, Kds met de mededeeling, dat beide vooral in de nabiiheid der 
zee worden gevonden, het meest in de afdeeling Tondano. De eene 
vorm, gofasa gaba (manonang of makapoja, Toömpakewa dialect), 
levert hout op, bruikbaar voor huisbouw, doch niet voor brug- 
gen. Omtrent den anderen, gofasa batoe (manonang of papakélan, 
„toömpakewasch), werd bericht, dat het hout vaster en donkerder 
is, fijn van vezel, hard, zwaar en veerkrachtig, bestand tegen vocht 
en geschikt ook voor den bouw van bruggen. 
In een bericht over de Minahassa, voorkomend in het Tijdschr. 
v. Ind. T. L. & V. kunde dl 18, leest men op bl. 474 het volgende: 
Er zijn twee soorten van gofasa, g. batoe en g. gaba: het eerste 
is harder, het laatste echter meer geschikt tot scheepsbouw, wijl 
de ondervinding heeft geleerd, dat het minder aan het invreten 
van den worm onderhevig is. Langer dan vier of vijf jaren kan 
dit hout het in het water echter niet uithouden. Beide soorten 
worden tot planken gezaagd en tot het bouwen van huizen gebe- 
zigd; het is zeer deugdelijk en En 
In het Museum: Hout. 
253/7186. Vitex Cetdestn, Reinw. 
Volksnamen. Mal. Mol.: Boepasa, Gofasa—Mak.: Katondèng 
—Boeg.: Bití, Katondè—Alf. Z. Cer.: Pasal —Tern.: Banapat. 
Den Cofassus beschrijft Rumphius (lll, bl. 28) als een hoogen 
boom met dikken, meestal wat bochtigen stam, die een vermaard 
timmerhout oplevert. Hij komt voor op Celebes en in alle Mo- 
lukken tot in de Zuider- en Oostereilanden toe, het meest op Boeroe, 
doch het hout van daar is niet zoo goed als dat, ’t welk op Ambon 
op klippige plaatsen is gegroeid. Hoezeer het gewaardeerd wordt, 
blijkt wel daaruit, dat volgens R. op sommige eilanden, speciaal 
Banggaai, heele bosschen van gofasa waren aangelegd en dat die 
geregeld werden opgesnoeid met het doel fraaie, rechte stammen 
te verkrijgen. Ook in Boni wordt, blijkens een bericht van eenige 
jaren geleden van den toenmaligen Ass.Res. Brautigam, de bifi 
door de bevolking aangeplant. 
Hout. Het spint is wit en zacht, maar — vooral bij oude boomen — 
niet breed; de rest is dicht, fijn van draad en moeilijk te splijten. 
In de Molukken is geen houtsoort zoo veelvuldig in gebruik voor 
het bouwen van vaartuigen als deze, meer bepaald het wijfje, dat 
rechter is en breeder planken geeft dan het mannetje. De rechte en 
lange dienen voor de kielen den romp onder water en de gebogen 
stukken zijn bruikbaar voor knieën en inhouten, want dit hout is 
een van de duurzaamste in zeewater, niet onderhevig aan scheuren, 
en de naden zuigen dicht. Voorden bovenbouw gebruikt men het niet 
vanwege de zwaarte (R.). 
Vormen. Rumphius onderscheidt den gofasa in drie vormen: g. batoe (het 
mannetje), 2. pérampoean (het wijfje) en g. gaba-gaba. De eerste 
