44 EN 
VITEX. 115 
t _253/7186. dit hout is echter gezocht om zijn duurzaamheid en fijnheid van draad, 
vooral voor ploegen, klein huisraad en voor huisbouw (K. & V.— 
Vil, bl. 202). Het hout wordt onveranderlijk zeer geprezen. In 
Tectona 1911, bl. 393, zegt Ten Oever: Laban wordt algemeen tot de 
goede, voor bepaalde doeleinden zelfs zéér goede houtsoorten gere- 
kend. Het heeft een fraaie, groenbruine of groengele kleur, die 
eenigszins aan notenhout doet denken. Blijkens zijn ervaring wordt 
het door de javanen voornamelijk voor gereedschappen gebruikt 
en wegens de fraaie kleur zou het z. í. zeer geschikt zijn voor 
meubelen. Cordes (Tijdschr. d. Ind. Mij v. N. & L. dl 14, bl. 133) 
beschrijft het als tamelijk zwaar, hard, taai en duurzaam, groen- 
achtig bruin van kleur, voor bouwhout zeer gezocht, doch niet 
verkrijgbaar in balken langer dan 15 voet; hij meent, dat deze 
soort goede kromhouten kan leveren voor den scheepsbouw en 
zegt, dat zij in het landschap Kota VII gezocht is voor velgen 
van wielen. Op Banka wordt de lëban volgens Berkhout (bl. 34) 
gebruikt voor den bouw van prauwen en mij werd verder nog 
bericht, dat het hout nooit wordt aangetast door insecten, bestand 
is tegen zeewater (zie ook onder Vormen) en niet scheurt. 
Uit Djambi werd mij medegedeeld, dat schraapsel van den bast 
op wonden wordt geappliceerd; in de Lampongs gebruikt men _ 
het uit den bast van /êban boenga geperste sap als medicijn bij 
oogziekte. Het gele afkooksel van den bast of van takstukken 
wordt gedronken tegen lendenpijn en ook, met allerlei andere 
plantendeelen en kopersulfaat gemengd, gebezigd om vooraf met 
‚indigo geverfde stoffen groen te kleuren (Hasskarl’s Nut No. 
350). Het gebruik voor dit doel schijnt over geheel Java ver- 
breid te zijn: men vindt het ook vermeld bij Jasper & Pirnga- 
die (Batikkunst, bl. 47). 
In de Lampongs perst men de jonge bladeren (van halêban 
pantis) in water uit en dit wordt bij gebrek aan eetlust of bij 
een koortsachtig gevoel op de nuchtere maag gedronken. Van 
der Burg (Geneesheer III, bi. 163) vermeldt een reeks van me- 
dicinale toepassingen, vermoedelijk ten deele indirect ontleend 
aan buitenlandsche bronnen. Volgens Boorsma (Plantenstoffen IV, 
bl. 110) geven zij met water een schuimend infuus, dat toe te 
schrijven is aan een niet geïsoleerd bestanddeel, zeker geen saponine. 
Volgens De Clercq (No. 3470) zouden de bataks een aftreksel 
ervan drinken bij gebrek aan koffiebladeren ! 
Omtrent de vruchten (van léban boenga) werd mij uit de Lam- 
pongsche Districten bericht, dat zij giftig zijn: vogels zouden er 
van sterven. Te Batavia werden zij mij gebracht als geneeskrachtig, 
doch de toepassingen zijn mij niet bekend. 
Voor het Maleische Schiereiland vermeldt Ridley (Mal. Tíim- 
merhoutsoorten, bl. 84) een /éban hitam eneen l. tandoek en twee 
vormen worden ook genoemd door Cordes (l. c.) voor Priaman, nl. 
léban boenga oïîl. koenjiten léban tandoek. Voor Menggala geeft Stak- 
man (No. 69/72) vier vormen op, waarvan herbarium bij het Mu- 
seum werd ontvangen en gedetermineerd als Vitex pubescens, n. 1: 
1) Léban (Haniban); komt overvloedig/voor zoowel op hooge 
als op lage gronden en is zeer gezocht voor huisbouw. In het 
water wordt dit hout zoo hard als steen: paalworm tast het 
Bast. 
VSRad or 
Bast. 
Vruchten. 
Vormen. 
