Getah. 
Vruchten. 
Vormen. 
2D3/.5 : 
124 VERBENACEAE — LABIATAE. 
geen oplaaiende vlam; het smeult en vergaat gelijk turf (Rumph.). 
K. & V. deelen mede, dat op Java het hout bijna alleen wordt ge- 
bruikt als stookmateriaal en zelfs voor dat doel is het niet eens 
gezocht. Ridiey (Mal. Timmerhoutsoorten, bl. 60) zegt, dat ingevolge 
groote vraag naar brandhout, op sommige plaatsen alleen de 
waardelooze Avicennia, die niet voor brandstof wordt gebruikt, 
in de mangrove is overgebleven. 
* Filet (No. 14) spreekt van een groene, aromatische hars, die 
de stam uitzweet en welke op Nieuw-Zeeland gegeten zou wor- 
den; Dr Boorsma deelde mij mede, dat hij van verschillende zij- 
den vernam, dat in de kuststreken van West-Java de taaie, aroma- 
tisch bitter smakende getah van Avicennia wordt ingenomen (in 
een stuk pisang, dat men doorslikt) met het doel zwangerschap 
tegen te gaan, welk middel ook bij jarenlang gebruik geen scha- 
“ delijke gevolgen zou hebben. 
De vruchten, vervolgt Rumphius, hangen twee aan twee en vier bij 
elkaar, in de grootte van (de toenmalige) dubbeltjes, plat en een 
weinig scheef gelijk de jonge vruchten van den namnam, met een 
kort spitsje vooraan. Zij zijn bedekt met een wollig, grauwgroen vel- 
letje; daaronder liggen twee in de lengte geplooide zaadlobben, 
waartusschen de kiemwortel zit als een wit kwastje. Op Ma- 
kassar zijn de vruchten zoo groot als een halfwassen namnam en 
dienen daar in tijden van schaarschte als voedsel. De toebereiding 
geschiedt aldus: na verwijderen van de schil en de kiem worden 
de zaadlobben gekookt; sommigen weeken ze na afkoken nog een 
nacht in water om de wrangheid beter uit te trekken, maar die is toch 
nooit geheel ’te verdrijven. Deze kost wordt gegeten in de plaats 
van rijst bij andere spijzen (Rumph.). K. & V. zeggen, dat ook op 
Java de geschilde zaden door de inlanders der kuststreken in 
tijden van schaarschte gekookt worden gegeten. 
Boven werd reeds medegedeeld, dat Rumphius melding maakt 
van uiteenloopende vormen van deze plant. De systematici zijn het 
echter omtrent de begrenzing niet eens. Schimper (Die indo- 
malayische Strandflora) beschouwt de in de tropen der Oude 
Wereld voorkomende vertegenwoordigers van het geslacht Avi- 
cennia als één soort, de hier genoemde. K. &V. echter nemen 
— zij het dan ook met twijfel, daar zij het waarschijnlijk achten, 
dat overgangsvormen voorkomen — nog een tweede soort aan, 
Avicennia alba, Bl. Deze wordt door hen (VII, bl. 221) beschreven 
als een heester of nogal lage boom (kruinhoogte 13 tot 20 M. bij een 
stamdiameter van 30 à 40 cM.). Bij Batavia komen volgens mede- 
deeling van den Heer Backer drie scherp gescheiden vormen voor. 
Verbenacea. 
In Midden-Java, en ook wel te Batavia, worden in den inland- 
schen medicijnhandel geribde noten verkocht onder den naam 
van bloeboek loepa, waarvan zoowel de geographische als de 
botanische oorsprong onbekend is. Boorsma meende ze oorspronke- 
lijk te herkennen als de vruchten van Teysmanniodendron bogo- 
riense, Kds, in ’s Lands Plantentuin ingevoerd uit de Kei-eilanden, 
doch bij nader inzien zag hij toch nog grooter gelijkenis met 
de vruchten van den in den botanischen tuin als Vitex pteropoda, 
