Ee Biden ne tin rd SS 
COLEUS — OCIMUM. „135 
__ 2547366. niet zijn te identificeeren. R. vermeldt er drie, met ondervormen: 
a) met donkerbruine stengels, lichtbruine bladstelen en hoog- 
groene Bladeren : deze is overal bekend. De smaak der bladeren is zoet 
en een weinig scherp of zalfachtig. Het is een kruid, dat zoowel door 
de europeanen als door de inlanders bij vleesch en visch wordt 
gekookt, doch vele europeanen zijn vies van den zalfachtigen reuk; 
b) met lichtgroene stelen, die soms alleen van beneden een 
weinig bruin zijn: deze vorm is even algemeen als de vorige en 
daaraan in smaak en gebruik gelijk; 
c) de zwarte sêlasi is hooger van struik dan de beide andere; 
de stelen zijn bijna zwart, de bladeren gemengd donkergroen en 
bruin, zoet van reuk, doch zeer zalfachtig, niet geschikt om in den 
kost te gebruiken. Deze vorm is zeldzamer dan de beide andere; 
de inlanders planten hem op de graven. Hij wordt gebruikt in de me- 
dicijnen, meest in dranken tegen tering en aamborstigheid, insgelijks 
in dranken tegen buikpijn als windbrekend middel (Rumphius). 
Het kruid van sëlasi schijnt heden ten dage door de europeanen 
in het geheel niet en door de inlanders weinig te worden gebruikt. 
Wel geeft Van der Burg (Geneesheer III, bl. 376) een reeks van 
aan Filet en anderen ontleende toepassingen, doch Mevr. Kloppen- 
burg vermeldt niet anders, dan dat de verkoolde bladeren, met 
olie tot een zalfje gewreven, worden aangewend tot het rijpmaken 
van abscessen. Dr Boorsma noemt in Geneesmiddelleer, bl. 26, 
daoen sëlasih als bestanddeel van de versche plantendeelen, waaruit 
in de Vorstenlanden de djamoe bagolan wordt geperst. !) 
Anders is het gesteld met de kémangi (Mal, Jav.) of soerawoeng 
(Soend.), den door Backer als citratum aangeduiden Basilicum- 
vorm met groenen stengel, bladstelen en kelk en witte kroon. Rum- 
phius (V, bl. 266) beschrijft die alom aangeplante kEmangi onder 
den naam van Ozimum citratum als een kruid, dat op wel- 
bemeste bedden moet worden gekweekt, goed onderhouden en dik- 
wijls overgeplant, omdat het anders verwildert en niets dan ineenge- 
rolde bladeren draagt. De smaak is scherper en heeter dan van de 
andere Ocimums, eenigszins bijtend, en duidelijk herinnerend aan 
citroenschillen. Het is, zegt hij, een gebruikelijk moeskruid, dat door 
de javanen en baliërs terecht geprefereerd wordt boven andere Oci- 
mumsoorten. Volgens De Bie (Inl. Landb. II, bl. 22) is op Java de 
cultuur in het geheel niet zorgvuldig en wordt de grond gewoonlijk 
zelfs niet opzettelijk bewerkt. KEmangi wordt gekweekt uit zaad 
(stekken slagen minder goed) en geplant langsterrasranden op tega- 
lans, tusschen andere gewassen in, op de sawahdijkjes en ook op de 
erven. Twee of drie maanden na het planten trekt men het kruid 
uit, of breekt er eenige takjes af; dit laatste kan men vijf of meer 
malen om de 6 à 8 weken herhalen, voor de plant is uitgeput. 
Kë&mangi wordt zoowel rauw als gekookt gebruikt als kruiderij, 
in het bijzonder bij het toebereiden van gepofte visch- en vleesch- 
gerechten: het is een gewone pasargroente. 
1) Te Batavia kreeg ik herhaaldelijk een „sêlaséh poetih” in handen, die aan- 
genaam naar venkel riekt en als lalab wordt gegeten: zij behoort tot de 
soort Basilicum, doch is niet te brengen tot een van de aan het slot ver- 
melde vormen; Backer houdt haar voor een bastaard van den vorm viola- 
ceum. Wellicht is dat de sëlaséh idjo van Van Romburgh,die ik te Buiten- 
zorg niet heb kunnen terugvinden. 
Kruid. 
