E 
d 
NICOTIANA. 159 
25677434. onderscheiden in hang- en kampongkrosok. De eerste is de betere 
tabak, nat door de bevolking geleverd en in de droogschuur der 
onderneming gedroogd; de laatste bestaat uit door de bevolking 
in de kampongs gedroogde tabak en i8 ten deele afkomstig van 
den vooroogst. Het fermenteeren, sorteeren en verpakken geschiedt 
door den ondernemer. 
Tabak is een voordeelige cultuur, die in menige streek van Java 
meer oplevert dan het hoofdgewas, de padi. De Bie becijfert, dat in 
Bandjarnegara, waar verreweg de meeste sawahs vanregenafhankelijk 
zijn en waar onder gunstige omstandigheden de opbrengst per bouw 
aan padi bij een marktprijs van f 2.25 per picol op 60 à 80 gulden 
wordt geraamd, van tabak de volgende opbrengst wordt verkregen: 
pl. m. Bij picol tot krosok verwerkte whas à hie LE ONE 
pl. m. 1!/, picol têngahan à f KOE dj = „ 18.— 
pl. m. 4!/, picol oeratan à „ 20 tot f 40 . 25 13u 
Batas f 159.25. 
Zelfs vóór den oogst, dus tegen minimale prijzen verkocht, maakt 
men gemakkelijk voor ongeveer 3000 planten 2!/, cent per stuk 
en voor de rest in doorsnee nog 1 cent, tezamen op zijn minst 
f 100 per bouw. Voorbeelden zijn hem bekend, dat de opbrengst 
per bouw 200 à 300 gulden bedroeg. Het is derhalve verklaarbaar, dat 
de bevolking zoo tuk is op het telen van tabak op sawahs als tweede 
gewas en dat zij bij tegenspoed, voortspruitend uit ongunstige weers- 
gesteldheid, overgaat tot herplanten en zelfs tot drie maal planten, 
zoo noodig de velden even zooveel malen opnieuw bewerkend. 
Uit den aard der zaak wordt op geen twee plaatsen op Java de 
cultuur door den inlander op precies dezelfde wijze gedreven. 
Plaatselijke beschrijvingen van de tabakscultuur, behalve de reeds 
aangehaalde van Jasper betreffende Toeban, vindt men: in de In- 
dische Gids 1902, bl. 1060 betreffende dezelfde afdeeling en Bo- 
djonegoro door Wahlbeem; in Pêmimpin pêngoesaha tanah van 
Sept./Oct. 1915 door Stenvers en in Teysmannia 1906, bl. 509 
door Van Breda de Haan betreffende Kedoe ; door Sollewijn Gelpke 
(bl. 145) betreffende Oost-Java. 
Omtrent de volkscultuur buiten Java beschikken wij vooralsnog 
over slechts weinige in bijzonderheden afdalende gegevens. Van 
Sumatra is het best bekend de tabak van Pajakoemboeh. In 1913 
werd van daar bericht, dat in 13 larassen of districten van de 
onderafdeeling van dien naam, tabak wordt verbouwd, hier meer, 
daar minder. Het fijnste, geurigste en lichtst gekleurde product 
komt uit Padang Sindir (laras Goegoe), Pijobang (laras Soengei 
Baringin), Padang Bonai (laras Kotanan IV) en Doerian Gadang 
(laras Batoe Hampar). De grootste tabaksmarkt is de zondagsche 
pasar van Pajakoemboeh, waarheen ook veel tabak uit naburige 
afdeelingen wordt gezonden, om onder den naam van pajakoem- 
boeh-tabak te kunnen worden uitgevoerd. 
Voor de cultuur neemt men bij voorkeur stukken grond die vijf 
jaar hebben braakgelegen en bedekt zijn met lalang, lantana enz; 
waar die ontbreken, plant men op open plekken in de kampongs 
of in klapper- en andere tuinen. Het zaad wordt betrokken uit stre- 
ken, die een gunstige reputatie hebben op het punt van kwaliteit 
der tabak. De velden worden met ploeg of patjol goed bewerkt 
Opbrengst. 
Locale ver- 
schillen. 
Sum. W. Kust. 
