NICOTIANA — LIMNOPHIL A. - 163 
di 
met den prijs niet voor de massa der inlanders is bestemd, bestaat 
er in Midden- en Oost-Java een groot aantal chineesche fabrieken — 
waaronder zelfs vrij groote — welke rookbare sigaretten van inland- 
sche tabak leveren tegen prijzen van soms nog geen f 3 per mille, 
franco huis. Sigaren van zeer goed fabrikaat worden gemaakt 
van krosok als om- en dekblad en kerf als binnengoed. De lage 
prijs brengt ze binnen het bereik van de menigte; volgens een 
becijfering van Jasper verdient de maker er nog voldoende aan, als 
hij zijn handwerk verkoopt aan den opkooper-distribuant tegen 
f 6 per duizend. Ondanks, of misschien juist wegens, haar goed- 
koopte zijn deze sigaren bij de meer gegoeden niet in trek: zij 
zijn in den regel niet minder goed rookbaar dan ordinaire manila- 
sigaren, doch waar er, evenals bij deze, weinig variatie in bestaat, 
vervelen zij op den duur. 
Met de tabak zijn de inlanders rani: in kennis gekomen door 
den europeaan. Alvorens zij gerookt werd, was men volgens Rumph. 
(V, bl. 226), die het vernam van oude javanen, die het weer hadden van 
hun ouders, reeds bekend met de giftige eigenschappen: men gebruik- 
te het sap van de bladeren om vervuilde wonden te reinigen, gelijk 
men nog doet met zoodanige wonden, die verrot zijn en vol wormen 
zitten, welke er bij toepassing van dit middel terstond uitvallen (R.). 
Sinds meer dan een halve eeuw is bekend, dat tabakszaad een 
drogende olie bevat, volgens Wijs’ Vetcatalogus ter hoeveelheid 
van 36 à 40 °/,, met een joodgetal van pl.m. 119, dus belangrijk 
lager dan lijnolie. Voor de praktijk is die olie nog niet van be- 
teekenis, doch zij schijnt in den laatsten tijd de aandacht te trekken. 
In Mededeeling No. 14 van het Proefstation voor Vorstenlanden- 
tabak, bl. 57, wordt de opbrengst per bouw van 16000 boomen 
berekend op ruim 5 picol luchtdroog zaad met ca 37 °/, olie, welke 
wordt gekwalificeerd als „fijn en sneldrogend, vermoedelijk beter 
dan lijnolie bruikbaar voor de bereiding van vernis”. Aangezien 
het een zeer gewoon verschijnsel is, dat de onderzoekers van 
weinig bekende drogende oliën die voorstellen als nog beter dan 
de prima inter pares, de lijnolie, is een zekere terughoudendheid 
ten opzichte van de hunnerzijds hoog opgedreven verwachtingen 
niet ongemotiveerd, temeer waar deze niet steunen op de vast- 
gestelde constanten. 
In het Museum: Tabak, zaad, olie. 
SCROPHULARIACEAE. 
Mazus rugosus, Lour. (M. laevifolius, Bl). 
Volksnamen. Soend.: Djoekoet mata keujeup — Jav.: Patik 
kim — Mak. : Anroeda bonong. 
Liggend of opstijgend kruid, tot 0,25 M. lang, op geheel Java 
tot op 2200 M. zeehoogte algemeen op zonnige plaatsen (Koorders’ 
Exkursionsflora): Het kruid wordt geappliceerd op slangebeten. 
Limnophila spec. 
Volksnamen. Mal. Amb.: Daoen kardêmom. 
Terebenthina Rumph. (VI, bl. 150) is een kruid, een halven 
voet hoog, op kleiachtige gronden groeiend langs de wegen en 
Medicinaal. 
Zaad. 
