2599/7777. 
Variëteiten 
en soorten. 
170 'PEDALIACEAE — ACANTHACEAE. 
Europa is de perskoek van meer algemeen belang als gezocht, 
gemakkelijk verteerbaar veevoeder; het residu van zwarte sesam 
wordt in Frankrijk veel als meststof verkocht, na door extractie 
geheel van olie te zijn beroofd. 
Voor verdere bijzonderheden aangaande olie en koek, zie o.a. 
Greshoff (Schetsen) en Wijs (O 1. Cultures). 
Sesamsaad komt voor in alle kleuren van geelwit via bruin tot en 
met roetzwart. In West-Java worden de lichtgekleurde vormen zelden 
zuiver voortgeteeld: gewoonlijk bestaat de oogst uit een mengsel. 
Elders in den archipel houdt men de verschillende kleuren beter ge- 
scheiden. Volgens Sollewijn Gelpke (l.c.) onderscheidt men te Toe- 
lang Agoeng een vorm met gedeeltelijk ronden stengel, smalle bla- 
deren en bruine zaden (widjèn sapi) en een met vierkanten stengel 
en zwarte zaden (widjèn kêbo). Blank zaad brengt de hoogste prijzen 
op; gemengd zaad is — volgens Wijs — meestal !/, gulden, donker 
zaad gewoonlijk 1 gulden per 100 Kg. goedkooper dan blank. 
Een vergelijkend overzicht van de samenstelling van eenige 
uitheemsche en inheemsche sesamsoorten van verschillende kleur 
vindt men in Teysmannia 1904, bl. 37. Daaruit blijkt, dat de geana- 
lyseerde inheemsche vormen door een aanmerkelijk geringer olie- 
gehalte, in verband met een veel aanzienlijker gehalte aan ruwvezel, 
ongunstig afsteken tegen de zaden van andere herkomst. Het verschil 
is te wijten aan de omstandigheid, dat de onderzochte inheemsche 
vormen afkomstig waren van de minderwaardige soort (mogelijk 
een variëteit van de andere) Sesamum radiatum, Schum. & Thonn.(S. 
occidentale, Heer & Regel), welke is gekenmerkt door een zeer dikke 
zaadhuid, 180/, uitmakende van het zaadgewicht. Het oliegehalte 
der kernen loopt bij de verschillende vormen (of soorten) niet 
sterk uiteen, zoodat een overmaat aan zaadhuid van grooten in- 
vloed is op het rendement aan olie van het ongeschild geperst 
wordende zaad. Het oliegehalte van witte sesam van West-Java 
(S. radiatum) bedraagt ca 41 /, en van zwarte ca 39!/, 0/, van 
het zaadgewicht. West-Java voert echter geen sesamzaad uit. In 
het Jaarboek 1911 van het Dept van L. N. & H., bl. 210, wordt 
het gehalte opgegeven van een drietal andere vormen. Witte (of 
liever gele) widjèn uit den exporthandel van Soerabaja bevatte 
46.6 °/, olie en bruine 49.1 ®/,. Een monster geel zaad van Maoe- 
mere (Flores) bevatte 49.5 0/, olie (52.77 °/, berekend op watervrije 
stof), een monster gemengd zaad van Bima 51.2 °/,. Een palem- 
bangsch monster, onderzocht bij het Bureau voor Handelsanalyses, 
bevatte ca 43 °/, olie (op droge stof pl. m. 46 °/,). De goede hier 
geteelde vormen staan dus wel is waar in oliegehalte achter bij 
de levantijnsche en de meeste eng.-indische soorten, doch niet zóó 
zeer, dat men ze als inferieur zou mogen doodverven. Intusschen is 
het nemen van vergelijkende proeven met uitheemsche vormen, zoo- 
als reeds door Greshoff werd aanbevolen, wenschelijk, daar bij deze, 
ook al blijft de zaadopbrengst kwantitatief beneden die der inheem- 
sche soorten, een hoogere waarde eventueele nadeelige opbrengst- 
verschillen zal kunnen opheffen. Het Verslag 1897 omtrent ’s Lands 
Plantentuin, bl. 34, vermeldt overigens, dat zoowel witte als zwarte 
britsch-indische zaden een rijk beschot gaven in den cultuurtuin 
In het Museum: Zaden, olie. 
Pp TPP 7m 
