186 RUBIACEAE. 
270/8228. pen gedurende het nu volgend indikken van het verkregen extract. 
Inlandsche 
methode. 
De hoeveelheid water die verdampt moet worden, is 100 à 120 
Liter en het duurt 3 à 4 uur voor de noodige concentratie is 
bereikt. Is dit ten slotte het geval, dan wordt het vuur uitgehaald, 
het extract met een grooten lepel uitgeschept en door een fijne 
zeef in houten tonnetjes gegoten van ongeveer 20 L. inhoud. Deze 
worden echter slechts voor de helft of twee derde gevuld. Als 
het extract uit de pan is, wordt de inhoud van het waschwatervat 
daarin overgebracht en het proces op geheel dezelfde wijze herhaald. 
Indien gambir voor de westersche markt het doel is, dan wordt 
de geconcentreerde oplossing na eenigszins afgekoeld en tot strem- 
ming gebracht te zijn, overgegoten in houten vormen, waarin zij 
in 10 à 12 uur door verdere afkoeling en kristallisatie verhardt tot 
een vrij vasten koek, die in stukken van de gewenschte afme- 
tingen gesneden en daarna gedroogd wordt. 
Is het product bestemd voor de oostersche markt, dan wordt 
vooraf in de tonnetjes een geringe hoeveelheid gerooste of ver- 
sche fijne rijstzemelen gedaan, die bij het daaropvolgend tot stol- 
ling brengen van het na afkoeling oververzadigde extract door de 
vloeistof wordt heengeroerd !). De bij de stolling ontstane brij 
wordt vervolgens overgebracht in bakken van bijzondere con- 
structie: de opstaande wanden, die met uitneembare pennetjes 
tezamen worden gehouden, staan los op een tafeltje van iets 
grootere afmetingen, dat tot bodem dient; de lange zijden zijn 
door oppervlakkige zaagsneden, evenwijdig aan de opstaande kan- 
ten, verdeeld in vakken van 12 cM. breedte. Het tafeltje wordt nu 
bedekt met een stuk grof weefsel, bijv. jute, en nadat de opstaande 
zijden in elkaar zijn gezet heeft de vulling plaats. Een deel der in 
de brij aanwezige vloeistof filtreert langzaam door het doek, doch 
veel blijft er in de poreuze gambirmassa achter. Is de inhoud geheel 
vast geworden, dan neemt men de zijwanden van het kistje weg, 
verdeelt de koeken met een touwtje langs de door de zaagsneden 
nagelaten teekens in stukken en snijdt deze vervolgens in kuben. 
De versche gambir wordt gedroogd in de zon of op de koelste 
plekken van den zolder boven het kookhuis en zeer geleidelijk naar 
warmer plaatsen overgebracht. Ontijdig te warm wordend, zou de 
gambir vervloeien tot een stroopachtige massa. Na een dag: of 
veertien zijn de kuben voldoende droog. De opbrengst aan droge 
gambir is volgens Bosscha zeer standvastig '/, van het gewicht 
der gezuiverde bladeren. 
Het kenmerkende van de inlandsche methode van gambir-bereiden 
is, dat het extract niet wordt ingedampt. In de Padangsche-Boven- 
landen, in Rokan en Kampar Kiri, gaat men in hoofdzaak als volgt 
te werk. De bladeren worden in een grofmazig net, vervaardigd 
van bast van Artocarpus elastica, vast aangetrapt in den cylinder 
van boomschors. De cylinder met zijn inhoud wordt nu in de koealí 
gezet en zoo lang gekookt en gestoomd, tot de damp door de blad- 
1) Het toevoegen van dëdëk in matige hoeveelheid is niet te beschouwen 
als een vervalsching; dêdëk doet de regelmaat van vormen van de gambir 
behouden en hét product poreuzer worden. Gelijk- en gelijkvormigheid is 
een besliste eisch van den oosterschen handel, omdat de gambir in het klein 
per stuk wordt verkocht. Hoe kleiner s.g., des te grooter dus de waarde. 
8 
d 
î 
8 
