| 
2710/8283. 
2710/8285. 
2710/8285. 
MUSSAENDA — GARDENIA. 197 
geheel Java tusschen 100 en 1350 M., in de Res. Semarang (in 
de bergdorpen bij Sepakoeng, Ambarawa) veel door de inlanders 
aangeplant ter wille van het hout, dat niettegenstaande de kleine 
afmetingen daar zeer gezocht is voor stijlen van huizen. 
De inlandsche namen leiden tot de veronderstelling, dat deze 
boom een kleurstof zal blijken te bevatten; berichten daaromtrent 
ontbreken echter (K. &. V. — VIII, bl. 82 en 268). 
Randia anisophylla, Hook. f. (Gardenia a, Jack). 
Volksnamen. Mal.: Simpoh gadjah, Téngoeli toepai. 
Zeer veel voorkomende, een hoogte van omstreeks 30 voet be- 
reikende, boom met bruinachtig wit, licht hout, glad en fijn van 
draad, bij den huisbouw gebezigd voor stijlen en daksparren (Ridley, 
Mal. Timmerhoutsoorten, bl. 74). Mij werd uit de Koeboestreken 
bericht, dat het hout van féngoeli toepai er niet wordt gebruikt, doch 
dat de rijpe vruchten, die zeer zoet moeten zijn, bij wijze van ver- 
snapering worden gegeten. 
Gardenia augusta, Merr. (G. florida, L, G. jasminoi- 
dies Ellis). 
Volksnamen. Mal.: Katja piring. 
Sierheester, uit China en Japan op Java ingevoerd en gekweekt 
om de welriekende bloemen (K. & V.— VIII, bl. 100). Van Java is 
hij ook naar Ambon overgebracht en door Rumphius (VII, bl. 26) 
beschreven onder den naam van Catsjopiri. Eenig nut anders 
dan als sierplant vermeldt R. daarvan niet. Leefmans (Bijdrage Helo- 
peltisvraagstuk,bl. 68) signaleert hem alseen gevaarlijken nabuur 
voor thee, daar hij dienst kan doen als voedsterplant voor Helopeltis. 
De vruchten komen op Java in den drogerijhandel voor onder 
den naam van wiki of oei tsi; zij worden aangevoerd uit Oost-Azië 
en gebruikt in de geelververij, om eetwaren geel te kleuren (ook 
met het doel die het voorkomen te geven van met eieren te zijn 
klaargemaakt) en voorts in de inlandsche geneeskunde, voor welk 
doel is mij echter niet bekend. 
Men treft twee soorten van wiki aan, nl. kleine, die afkomstig 
zijn van G. augusta, Merr. en groote van Gardenia grandiflora, 
Lour., welke laatste plant ook op Java wordt gekweekt en volgens 
K. & V. (VIII, bl. 101) mogelijk van de andere niet soortelijk verschilt. 
De op Java geteelde vorm met dubbele bloemen geeft geen vrucht. 
In het Museum: Vruchten. 
Gardenia tubifera, Wall. (G. resinifera. Korth.). 
Volksnamen. Mal.: Dêlima hoetan, Tjémpaka hoetan (Pa- 
lemb.), Kajoe toelak (Lamp.)— Banka: Mêdang gliser. 
Tot 7 M. hooge, zeer fraaie sierboom, inheemsch in het wes- 
telijk deel van den archipel, op Java alleen gecultiveerd aange- 
troffen (K. & V. — VIII, bl. 99), door Ridley een boom genoemd 
van flinke afmetingen, met hard, wit (?), tamelijk duurzaam hout, 
hetwelk wordt gebruikt bij den huisbouw, doch onderhevig is 
aan splijten (Mal. Timmerhoutsoorten, bl. 74). Ook mij werd de 
als Gardenia tubifera, Wall. gedetermineerde randa tapa uit de 
Koeboestreken beschreven als een soms tot 18 M. hooge en 
Hout. 
Hout. 
Vruchten. 
Vruchten. 
Hout. 
