208 RUBIACEAE. 
2170/8463. deze soort thuis in het-oosten van den Archipel; op Java komt 
Wortels. 
zij niet wildgroeiend voor. 
Het meeste gebruik van dezen boom bestaat in de wortels, die veel 
worden gebezigd tot roodverven van linnen en garen, zoo alleen, als 
met sapan-hout gemengd. De bewoners van de Molukken nemen 
de schors van de dikste wortels, gekookt met een derde deel schors 
en bladeren van den leha (Symplocos) of een weinig aluin, waarin 
zij dan het linnen weeken. Dit geeft een bestorven rood, een weinig 
naar menie trekkend, vast en bestendig, van welke kleuren de 
ambonneezen meer houden dan van levendige. De maleiers en 
javanen doen beter, daar zij deze wortels mengen met kajoe sapan 
of ander roodvervend hout, want de bënkoedoe geeft aan alle roode 
kleuren vastheid en een hoogen graad van roodheid. De kooplieden 
voeren somtijds deze wortels met vele bossen van Ambon uit naar 
Java, dewijl zij daar zoo goed en veel niet vallen (Rumph.). 
In de Molukken is, volgens Jasper en Pirngadie (Vlechtwerk, bl. 71) 
het sap uit den wortelbast van den lénoe, met kalk gemengd, tot 
in de verste uithoeken het middel bij uitnemendheid voor het rood- 
kleuren van vlechtmaterialen. . 
Deze wortelbast is de moluksche mêngkoedoe van den handel op 
Java. Op de in 1910 gehouden Brusselsche Tentoonstelling waren 
van Boeton bêngkoedoe tanah poetih en bëngkoedoe tanah mérah 
. geëxposeerd, waarvan de catalogus (bl. 377) vermeldt, dat de eerste 
een gele kleurstof levert én f 20 p.p. waard is, tegen de laatste, 
die een roode kleurstof zou geven, f 16 p.p. Het van Boeton 
ontvangen herbarium werd door Dr Valeton in beide gevallen ge- 
determineerd als Morinda bracteata, Roxb. De Houtvester Beck 
te Boeton schreef bij toezending van het materiaal, dat hij bij de 
keuze had moeten afgaan op de aanwijzingen van inlanders, om- 
dat hij geen onderscheid kon bespeuren. Hij meende het verschil 
te moeten toeschrijven aan de standplaats; op roodgekleurden bo- 
dem, waar het onverweerde gesteente aan de oppervlakte ligt, groeit, 
naar hij meende te mogen besluiten, de bêngkoedoe tanah mérah 
en alle béngkoedoe-planten op zoodanig terrein voorkomende, zou- 
den béngkoedoe tanah mérah opleveren. Op dieper verweerde gron- 
den, welke niet roodgekleurd zijn, levert elke bängkoedoe-plant, 
zegt hij, bêngkoedoe tanah poetih. De inlanders beweren, dat de 
wortelbast van den bëngkoedoe tanah mérah iets donkerder geel 
is dan die van b.t.p., welke laatste echter een dikker bast zou 
hebben met een grooter gehalte aan kleurstof en zeker daarom 
door den handel hooger wordt betaald. 
De Heeren Gebr. Hymans te Semarang bevestigden Rumphius’ 
gunstig oordeel over deze bëngkoedoe. Zij schreven, dat een toe- 
gezonden monster (m. t. poetih) een grooter kleurvermogen bezat 
dan de buitenzorgsche bängkoedoe (van Morinda citrifolia, L.) Deze 
omstandigheid is echter mogelijk terug te voeren op groote zui- 
verheid van het gezonden monster, daar zij tegelijkertijd mededeel- 
den, dat de van Makassar aangevoerde moluksche bêngkoedoe door 
hen indertijd werd geleverd, de witte voor f 11, de roode voor 
f 9 p.p., wat aanmerkelijk lager is dan de voor javasche bêng- 
koedoe bedongen prijzen. Het toegezonden monster bêngkoedoe ta- 
nah poetih toch werd gelijk gesteld aan buitenzorgsche bëngkoe- 
