MORINDA. 209 
doe, d. w. z.: om de bij Morinda citrifolia, L. aan te duiden redenen 
van oeconomischen aard zou bij levering van de kwaliteit van het aan- 
geboden monster vermoedelijk geen hoogere prijs te bedingen zijn. 
De vruchten, zegt Rumphius, geven sommigen den kinderen te Vruchten. 
eten om de wormen des buiks af te jagen. 
In het Museum: Bengkoedoe tanah poetih. 
270/8463. Morinda citrifolia, L. 
Volksnamen. Mal: Bêngkoedoe — Soend.: Koedoe, Tjangkoe 
doe — Jav.: Koedoe, Méngkoedoe, Patjé. | 
Lage, kromme boom, de Bancudus latifolia van Rumphius 
(III, bl. 158), aan het strand wildgroeiend en den geheelen archipel 
door gekweekt. Op Java wordt hij vooral in de lagere bergstreken 
door de inlanders aangeplant en daar ontbreekt hij in geen dorp. Zeer 
groote aanplantingen worden gevonden op de Karimon Djawa ei- 
landen (K. & V. —VIII, bl. 194). 
De cultuur wordt op verschillende wijzen gedreven en heeft in de Cultuur. 
‚ eerste plaats het winnen van den bast der wortels ten doel. Volgens 
De Bie (Inl. Landb. II, bl. 43) wordt tjangkoedoe in geregelde aanplan- 
tingen gewoonlijk op tegal-gronden, zelden op sawahs verbouwd. 
Hoewel hij ten aanzien van den grond niet kieskeurig is, gedijt 
hij het best in een lossen bodem. Nadat de grond twee of drie 
keer behakt is, worden op afstanden van 4 à 5 voet evenwijdige 
voren getrokken, waarin men ongeveer 4 voet van elkaar poot- of 
plantgaten maakt. Als plantmateriaal worden op kweekbedden ge- E 
wonnen zaailingen gebezigd, welke men op den leeftijd van 1 of 1'/, 
maand bij twee tegelijk in den vollen grond uitzet. Na een maand, 
wanneer de plantjes zich hersteld hebben, wordt er gewied en in- 
geboet en weer een maand later wordt nog eens gewied en tege- 
lijkertijd overgegaan tot het toppen van de plantjes, die dan 3 à 4 
voet hoog zijn. Tegen het eind van de 4e of het begin der 5e 
maand kan men oogsten. De dan omstreeks 5 voet hooge struiken 
worden uit den grond getrokken, waarop de wortels worden af- 
gespoeld in stroomend water, van den stengel afgesneden en ge- 
schild. Den bast laat men een paar dagen in de zon drogen. 
Holle schreef in het Tijdschr. der Ind, Mij v. N. & L. dl 12, 
1866, bl. 340: Als men na het 3e jaar slechts een gedeelte van 
de wortels wegneemt of pelt, kan men 15 à 20 jaar wil van de plant 
hebben. Ook Sollewijn Gelpke (bl. 228) vermeldt, dat de javaan 
de wortels schilt als de boom 4 à 5 jaar oud is. De Bie echter 
zegt, dat als men enkele exemplaren op de erven overjarig laat 
worden, zulks minder om den verfbast, dan om de vruchten of blade- 
ren geschiedt. Verschillende schrijvers, o.a. Holle, verkondigen even- 
wel de meening, dat juist de wortels van oude boomen den besten 
bast opleveren en de juistheid daarvan kan blijken uit een mede- 
deeling, mij in April 1910 welwillend verstrekt door den Heer D. 
Muider, Landheer van Soedimara (Batavia), een bezitting, gelegen 
in een der centra van bëngkoedoecultuur op Java. Meêngkoedoe 
wordt daar direct uitgezaaid op hooge droge gronden, die vooraf 
zoo diep mogelijk geploegd zijn. Bij gebrek aan geschikte gronden 
wordt hij ook wel aangeplant in klappertuinen, maar hij gedijt dan 
niet zoo goed. Ik heb, zeide de Heer M., veel mêngkoedoe geplant 
