ACROSTICHUM — CIBOTIUM. 29 



Cibotium Baranetz j. sm. (C. djambianum hassk., 



C. glaucescens o.k.). 



Volksnamen. Minangk. : Pakoe simpai. 

 Boomvaren met korten, stevigen stam en zeer lange, tamelijk leder- 

 achtige bladeren, verbreid over Zuid-Oost Azië, vooral menigvuldig 

 voorkomend in Midden-Sumatra. De stelen der jonge bladeren zijn 

 dicht bezet met goudgele haren, de pili cibotii der oude geneeskun- 

 de (agneau de Scytfüe, golden moss ; scythian lamb = de stronken), waar- 

 naar omstreeks. 1890 plotseling opnieuw vraag ontstond. Greshoff 

 schreef in Teysmannia van dat jaar, bl. 143, dat men pënawar djambé 

 (Mad. : bar djambé, boeloe djambé— Bal. : djampi) opeens weder hoor- 

 de roemen als een voortreffelijk geneesmiddel, dat met andere mecha- 

 nische bloedstelpende middelen het voordeel gemeen heeft van on- 

 schadelijker te zijn dan chemische styptica, maar ze alle in werk- 

 zaamheid verre overtreft. Een geneesheer te Petrograd, Dr Winke, 

 onderzocht nauwkeurig hoeveel tijd er noodig was om versch uitge- 

 treden bloed tot stollen te brengen, en kwam tot het resultaat, dat 

 pënawar djambé dit in 2 minuten doet, wanneer spons er 9 minuten en 

 zwam 10| minuut voor noodig heeft, terwijl 20 a 25 minuten de 

 tijd is, waarin bloed van zelf coaguleert. De haren zwellen tot hun 

 vijfvoudig volume op en onttrekken aan het bloed direct al het 

 vocht. Van belang is ook, dat pënawar djambé op verschillende wij- 

 zen gereinigd en aseptisch kan worden gemaakt zonder dat dit de 

 werkzaamheid vermindert. Onderzoekers in Duitschland en Frankrijk 

 kwamen tot overeenkomstige gunstige resultaten, zoodat men conclu- 

 deerde, dat pënawar djambé een voortreffelijk bloedstelpend middel 

 is, dat in elke verbandtasch en huisapotheek een plaats verdient. 

 Aan de vraag kon echter niet worden voldaan : een firma te Batavia 

 slaagde er in 1890 niet in een bestelling van 50 Kg. uit te voeren. 

 Java is echter niet het aangewezen terrein voor den opkoop : Su- 

 matra zou daarvoor veel beter zijn geweest. Teysmann schreef in 

 1857 in het Natuurk. Tijdschr. v. N. I. (dl 14, bl. 323), dat hij te Pa- 

 jakoemboeh (Pad. Bovenl.) op de pasar matrassen en divans te koop 

 zag aanbieden, gevuld met het pluis van pakoe simpai. Voor opvul- 

 materiaal is het echter niet bijzonder geschikt ; T. zegt (bl. 330), 

 dat het door vochtverlies broos wordt en dan in fijne stukjes breekt, 

 welke door het bekleedsel heendringen, wat de inlanders echter 

 zoo nauw niet blijken te nemen. Toch zou het pluis van tot deze 

 familie behoorende varens onder den naam pulu (poeloe) van Hono- 

 lulu naar Australië en Amerika worden uitgevoerd als opvulmateriaal ! 

 Op verzoek van den resident van Djambi werd in 1912 nagegaan, 

 of er voor de haren van pakoe simpai afzet te vinden zou zijn. In 

 den pharmaceutischen handel bleek de vraag er naar practisch geheel 

 te hebben opgehouden, zoodat het artikel onverkoopbaar was. 

 In de inlandsche geneeskunde worden dergelijke haren echter nog 

 in eere gehouden ; die van Cibotium Baranetz zijn te Batavia 

 volgens Vorderman (Geneesmiddelen I) zelden te verkrijgen, doch 

 die van andere varensoorten zijn even bruikbaar. 



Deze soort, of Dicksonia sorbifolia sm., moet zijn de Filix la- 

 nuginosa van Rumphius (VI, bl. 69 ), in het Mal. der Mol. : sajor 

 pakoe baboeloe, en Alf. Amb. : oeta baharoe geheeten. R. zegt, dat de 

 ambonneezen de wol van de stelen der jonge bladeren gebruiken voor 



