32 CYCADACEAE. 



de bladeren een soort tonder wordt gevonden. Dit is juist en dit 

 tonder, dat als bloedstelpend middel wordt gebruikt, beet volgens 

 Radermacher (Beschrijving der planten van Java VII, bl. 32) penawar. 

 Te Batavia wordt de plant daarom aangeduid als penawar djambé, 

 wat eigenlijk de naam is van het pluis van Cibotium Baranetz j. sm. 

 In hel Museum: Pluis . 



Cycas Rumphii miq. 



Volksnamen. Bat. : Tandijang (?) — Mal. : Pakis radja (Ban- 

 da), Pakoe adji, P. hadji. Patoekoe (Menad.), Sajor kalapa 

 (Ambon). 5. k. oetan (id.) — Minangk. : Paki adji — Lamp. : 

 Pakoe liajok — Soend. : Pakoe badak, P. hadji — Jav. : 

 Pakis adji, P. dongol — Mad. : Akor (S.), Pako hadjhi — 

 Bali : Pakoe ampoetoe, P. hadji, P. kroetoeg, P. lëmpoetoe — 

 Alf. Minah. : Bologoe (ponos.), Ogong (id.), Balwetoe (t. b., 

 t. 1.), Angkoran (t. t.), Bolocho (tonsaw.) — Goront. : Pa- 

 toehoe — Bwool : Potoegoe — Barèe : Wai — Mak. : Papa, 

 Bijoeng (Bonth.) — Boeg. : Oekadjoe datoe, Papa, Patoekoe — 

 Ceram : Oetane niwene, Soea loein, S. jantona (O.), Oeta nikwëi 

 (W.), Oe. niwet (W.), Oe. niël (Z.), Oe. niwël (Z), Oewa nowolo 

 (Amahei) — Alf. Amb. : Oeta ai nijer, Oe. kaka oekoeri, Oe. 

 niwël (Hila), Oe. poewoeroerwèlo, Oetané laloemoené — Oeliass. : 

 Oeta noewolo (Har.), Oe. namèlo (id.) — Boeroe : Oeta koere 

 (Kajeli), Rohen mitën — Tern. : Siboe-siboe — Tidore : Sari 

 ma goenjoetoe. 

 Kleine, vaak vertakte, tot 6 M. hooge boom, wildgroeiend voorko- 

 mend aan het zeestrand en in de nabijheid daarvan, veelvuldig als 

 sierplant gecultiveerd. Rumphius (I, bl. 86) beschrijft hem onder den 

 naam 01 us calappoidesals een geweldig langzaam groeier, zoo- 

 wel wanneer hij uit zaad wordt voortgeteeld, als indien men uitge- 

 graven stronken heeft geplant. 



De vrij dikke stam heeft een kruidachtig, week, wit en slijmig 

 merg. De schors en het weeke hout, met pinang gekauwd, worden ge- 

 smeerd op de gezwollen leden dergenen die aan waterzucht lijden (R.). 

 Het merg van deze en andere soorten bevat zetmeel, dat echter 

 voor zoover bekend in Ned.-lndié' niet wordt gewonnen ; alleen Teys- 

 mann vermeldt — in het Natuurk. Tijdschr. v. N. I. dl 34, bl. 379 — 

 dat men op Timor het merg uit den stam „wel zou benutten als sago". 

 In Eng.-Indië, Ceylon en Japan is daarentegen de winning van zet- 

 meel uit den zeer na verwanten, doch hier nooit met zekerheid ge- 

 vonden C. circinalis l. wèl van eenig belang. Uit een uit „Capital" 

 overgedrukt opstel in Trop. Agricuiturist van Juni 1906, bl. 385, 

 blijkt, dat C. circinalis op ongeveer 7-jarigen leeftijd „rijp" is ; 

 hij wordt dan geveld en ontdaan van zijn kroon, waarop de mergcy- 

 linder wordt blootgelegd. Het merg wordt in schijfjes gesneden, ge- 

 droogd, gestampt en liet zetmeel daaruit langs biologischen weg be- 

 reid door wecken in water tot de sago Zich op den bodem en aan de 

 wanden van liet vat heeft afgezet. Op overeenkomstige wijze wordt 

 liet zetmeel uit de zaden gewonnen. De opbrengst is echter gering: 

 de stam van een boom van middelmatige afmetingen, 4 voet lang en 2 

 Voel omtrek, geeft 5 lb zetmeel, terwijl uit de hoeveelheid vruchten 

 die een plant per jaar oplevert een gelijke hoeveelheid gewonnen 



