42 



PINACEAE. 



620 eerst sedert 1870 een hooge vlucht genomen. Terwijl dit hars daar 

 voor dien tijd bij enkele picols gewennen werd, bestond in 1883 een 

 goed deel tier lading van de uit de Molukken komende booten uit co- 

 pal. Gorontalo was het middelpunt van de exploitatie in de Tomini- 

 bocht. Van het meeste belang voor Makassar waren Gorontalo-, 

 Temboekoe- en Ternate-copal ; deze soorten werden aangevoerd : 

 1) natura! en 2) uitgezocht en geschraapt (nativecleaned). Te Makassar 

 wordt het copal nog verder geschraapt en op kleur — de hoofdkleu- 

 ren zijn blank, geel, bruin en zwart — gesorteerd. Papoea-copal, 

 zegt Veth, is over het algemeen donkerder van kleur dan dat van 

 Gorontalo, minder doorschijnend en meer gemengd met zachte stuk- 

 ken ; verder bevat het een overgroot aantal zeer ongewilde stukken 

 van doffe en van melkachtige kleur. Temboekoe-copal is hard, Ter- 

 nate-copal daarentegen zacht, gewoonlijk kleverig, druipsteenachtig 

 en met een lucht van colophonium ; een voordeel is echter de gelijk- 

 matige zachtheid. 



Copal treedt thans als handelsartikel te Makassar lang niet meer 

 zoo op den voorgrond als in Veth's tijd, maar komt nog steeds uit 

 dezelfde streken. De appreciatie van de verschillende kwaliteiten 

 en herkomsten kan blijken uit het volgende overzicht, getrokken uit 

 de marktberichten van de Handelsvereeniging aldaar, aangevende de 

 prijzen in guldens per picol op het einde van het vermelde tijdvak : 



1913 1914 



1915 



Juni 

 1919 



Dcc. 

 19:9 



Juni Dec. 

 1920 1920 



Juni 

 1921 



Loewoe/Bingkoka, hard .... 



Loba, hatfhard, ongesorteerd . 



ld. , groot 



, middelsoort . . 



, fragment. . . . 



, klein fragment 



, gruis, geperst of 



id 

 ld 

 id 

 id 



ongeperst 



Loba, zacht, blokkend 



Soemalata 



Teboengkoe, hard gemengd met 



halfhard 



Teboengkoe, hard en halfhard 



ongesorteerd 



Teboengkoe, Loba, h.ilfhard. . 

 Teboengkoe, Loba, gruis, ge- 

 perst of ongeperst 



Teboengkoe, zacht, blokkend . 



zachl 



Kota Boena, ongesorteerd. . . 



25 

 16 18 

 21/22 

 18/19 

 16/16= 

 12/125 



7/8 

 8 10 



27/29 

 12/17 

 18 21 

 15/17 



135;. 5 



105/115 



6/7 

 7/9 



25/27 

 12/17 

 25/30 

 18 22 

 14/18 

 13/16 



9/10 

 H/15 



22 



12/17 

 20 

 17 

 13 

 II 



10,13 



20 

 12/17 

 20 

 17 

 13 

 11 



6 

 9/12 



2 ! 27 



9/16 



7 9 

 8/10 



23 26 



14/18 

 10/15 



6 8 

 10/12 



18 

 125 155 



23/26 



IJ 18 

 10/15 



9, 1 1 

 i ; 16 



14 

 11/12 



5 

 10 



8/12 

 17/18 



14 

 11,12 



5 

 10 

 8 10 



17/18 



19 

 12/17 



19 

 18/185 

 14/15 

 12/13 



78 

 95/12 



14 

 11/12 



19 

 12/17 



19 

 17/18 

 14/15 

 12/13 



78 

 BS/12 



16/20 



18 



11 

 11/12 



5 



10 

 8/ IC» 

 17/18 



20 



19/20 

 21 

 19 

 17 

 15 



8/11 

 8/11 

 I7y2l 



17 



12/13 



11 

 18 19 



30 

 24/26 

 31/32 

 29 30 

 26/27 

 24/25 



13 i i 

 14/16 

 19/22 



21 



19 



14/15 



10 



13 

 II 17 

 19/20 



35/40 

 30/37 

 46/48 

 42/44 



38/40 

 36/38 



16 18 

 22 25 



25 27 



28 



25 

 20/22 



16 8 



20 

 18/20 

 28/32 



35 40 

 25/30 



38 39 

 34/37 

 32 35 

 24/26 



9/12 

 14/16 

 17/22 



22/25 



1P/20 

 17/19 



8/10 



13 



14/17 



23/27 



33/38 

 20/28 

 34/35 

 30/33 

 26/30 

 21/23 



8/10 

 10/15 

 17/22 



21/24 



18/19 

 16/18 



8/10 



12 

 10/15 

 2J/26 



Aan hel copal van Celebes wijdt Rumphius een afzonderlijk hoofd- 

 stuk ; eerst geloofde hij met het product van een andere boomsoort 

 te doen te hebben, doch later is hij op die rrfeening teruggekomen. 

 Het hars van Dammara celebica, zegt hij (II, 'hl. 179), bestaat 

 uit groote klompen of koeken van een voet en meer breedte, van bui- 

 ten meest grauw en stoffig, zoodat men ze voor schollen aarde ZOU 

 aanzien, maar van binnen massief, half doorschijnend, hoornkleurig, 

 op sommige plaatsen zwartachtig, op andere wit," nooit zoo helder als 



