44 PINACEAE. 



welk opzicht zij verkeerd is, blijkt niet : men zou haar, indien inder- 

 daad zoo uitgevoerd als beschreven, juist het tegenovergestelde van 

 slecht noemen. 



Zeer veel copal bevat ook Cerani ; het grootste gedeelte van het 

 binnenland van West-Ceram, het schiereiland Hoeamoeal inbegrepen, 

 is bedekt met copal-bosschen. Ook Boeroe en Nieuw-Guinea (bijv. de 

 Schouten-eilanden, Meosnoem en Japen, de eilanden der Radja am- 

 pat, de Maccluergolf, enz.) bezitten in dit product nog groote rijk- 

 dommen. Wel het meest bekend zijn de reeds besproken europeesche 

 exploitatie's op Batjan en Obi, waarbij nog een oogenblik moet 

 worden stilgestaan ter vermelding van de namen op deze eilanden. 

 Het getapte copal wordt daar aangeduid als damar poetih of damar 

 radja, het niet getapte als damar ma siho, damar mérah of damar 

 toeiva. De eerste naam slaat misschien op de kleur van den stam en 

 men wachte zich wel de damar poetih van Agathis alba te verwarren 

 met de damar poetih uit het Westen van den Archipel, afkomstig 

 van Dipterocarpaceae. De naam damar radja zou volgens Korn zijn 

 oorsprong vinden in het feit, dat (op Batjan) de Agathisboomen 

 worden geacht het eigendom te zijn van den heer des lands. Rum- 

 phius geeft een andere verklaring ; hij zegt, dat de damar radja, bij 

 de ternatanen salo kolano geheeten, dezelfde is als de ambonsche 

 damar poetih, doch alleen de grootste en helderste stukken, die boven 

 aan den stam hangen en niet verontreinigd zijn. Deze worden alleen 

 door de moluksche koningen gebruikt, waarom men ze damar radja 

 noemt ; de gemeene man mocht ze niet branden. Een derde ver- 

 klaring eindelijk — die het meest aannemelijk klinkt — is, dat 

 Agathis, het meest waardevolle hars leverende, de koning is van de 

 damarboomen. Den naam damar batoe verklaart Rumphius uit de 

 bijzondere hardheid, vergeleken met andere harsen. 



De naam „damar" heeft aanleiding gegeven tot veel verwarring. 

 Damar beteekent „licht" en wel kunstlicht in tegenstelling met tja- 

 haja, natuurlijk licht. Mëndamarkën roemah wil zeggen : een huis 

 verlichten. Elk voorwerp geschikt om kunstlicht te geven, een lamp, 

 een toorts, is volgens de maleische opvatting damar. ongeacht de te 

 branden stof ; deze kan zijn hars, olie, oliehoudend zaad, houtspaan- 

 ders, was, enz. Als men de brandstof zelf wil aanduiden, moet men 

 spreken van gëtah damar, minjak damar, boewah damar, enz. Gëtah 

 damar beteekende dus oorspronkelijk : uitscheidingen van planten in 

 de ruime beteekenis van gëtah, die de eigenschap bezitten om bruik- 

 baar te zijn voor de verlichting. Meestentijds was en is gëtah damar 

 een hars, daar harsen het gemakkelijkst te verkrijgen zijn en dan ook 

 bijna uitsluitend voor de verlichting werden en worden gebruikt. 

 Zoo ontstond bij den westerling het begrip, dat gëtah damar, of 

 damar toui court, de inlandsche generieke benaming is voor harsen. 

 Copal is een woord, dat de inlander niet kent. Het was oorspronkelijk 

 een collectieve naam in Wcst-lndië, zooals damar dat is geworden 

 in het Oosten. Beide woorden zijn echter in de westersche vocabu- 

 laires ingeburgerd in den ruimeren zin van soortbenamingen voor 

 groepen van harsen met bepaalde eigenschappen en in dien zin 

 dekken de westersche opvattingen de oostersche niet, want dan zou 

 Ned.-Indié' niet anders dan damar moeten opleveren. Uit een theore- 

 tisch oogpunt beschouwd — zegt Greshoff in Schetsen, bl. 239 — zou 



