AGATHIS. 45 



6/2 °- het echte damarhars, afgezien van de oorspronkelijke ruimere taalkun- 

 dige beteekenis, in elk geval moeten worden geleverd door de echte 

 damarboomen, d. z. de soorten van het geslacht Dammara (Agathis). 

 De praktijk evenwel bekommert zich om de botanische herkomst niet. 

 Is ergens een nieuw, handelswaarde bezittend hars te verkrijgen, dan 

 wordt dit ter markt gebracht onder den naam van het product 

 waarmede het nieuwe artikel de grootste overeenkomst heeft. Of men 

 het copal noemt hangt af van de nuttige eigenschappen. Een handels- 

 man zeide eens tot Greshoff : wat kleeft is damar, wat niet kleeft 

 copal en B. Veth geeft als kardinaal verschilpunt, dat copal in de vlam 

 gehouden brandt, terwijl damar smelt. Het hars nu van onze Dammara- 

 soort werd, toen het in de tweede helft van de 19e eeuw in den han- 

 del kwam, gerangschikt onder de copalen. Het oorspronkelijke copal 

 is het product, meest half fossiel, van verschillende amerikaansche 

 (en afrikaansche) Caesalpiniaceae. Thans brengt men daaronder die 

 harsen, welke gekenmerkt zijn door groote hardheid, hoog smeltpunt 

 en een hooge mate van resistentie tegenover verschillende harsop- 

 losmiddelen. Copal bezit deze eigenschappen in sterker graad naar 

 gelang het ouder is. Damar is brozer en weeker dan copal, maar 

 harder dan colophonium, gemakkelijker oplosbaar, doch altijd een 

 kleveriger vernis opleverend dan de copalen. Het in den euro- 

 peeschen handel als damar * bekende hars, zooals Batavia-, Su- 

 matra- en Pontianak-damar, zijn Dipterocarpaceeën-harsen. Dan 

 bestaat er nog een derde — minder belangrijke — groep van harsen, 

 afkomstig uit de familie der Burseraceae, die de zachtere, meer 

 aromatische harsen omvat, verwant aan het elemi van den han- 

 del. Harsleverende Leguminosae zijn uit den Archipel nog niet 

 bekend. 



Het hars van Agathis alba foxw. is in den handel het best bekend 

 als mani la-co pal. Het door Dr De Jong voor verschillende monsters 

 bepaalde smeltpunt varieerde voor gegraven copal tusschen 102 en 

 108° C. behalve voor zachte, bruine stukken van Obi, waarvoor 98° 

 C. werd gevonden. Het smeltpunt van een aantal getapte monsters 

 bewoog zich tusschen 94° voor zacht copal van Obi en 101 a 103° 

 voor Ie kwaliteit van daar. Beide categorieën bezitten een hoog ver- 

 zeepingsgetal : Dr De Jong vond bij een reeks van 12 monsters als 

 uitersten 177 en 227, gemiddeld 191. Ook het zuurgetal is hoog, 

 n.1. ca 140. Voor het chemisch onderzoek, zie verder Philippine 

 Journal of Science, A. 1910, bl. 173 — 227. Aldaar wordt vermeld, 

 dat manila-copal zoo goed als uitsluitend wordt gebruikt als grond- 

 stof voor het bereiden (oplossen in drogende olie) van lak, en toepas- 



* In den handel spreekt men nog altijd van gom-copal en gom-damar. 

 Harsen en gommen hebben gemeen, dat het uitscheidingsproducten zijn, doch 

 verschillen zoowel theoretisch als practisch zoozeer, dat zij niet onder één vlag 

 kunnen varen. Harsen ondergaan in water geen verandering — gommen lossen 

 daarin op, of nemen het water op en vormen dan een geleiachtige massa. In 

 alcohol en terpentijnolie ondergaan daarentegen gommen geen verandering, 

 terwijl harsen geheel of gedeeltelijk oplossen. Bij verbranden geeft een hars 

 veel rook af en verspreidt daarbij een min of meer aromatischen geur, terwijl 

 een gom alleen verkoolt en stinkt naar brandende suiker. De toepassingen van 

 beide artikelen loopen dan ook in zeer verschillende richtingen. 



