52 PINACEAE — GNETACEAE. 



de vruchtafdruksels in de kolennesten van Koeningan heeft ge- 

 vonden. 



Deze opgave heeft herhaaldelijk geleid tot verzoeken om nadere 

 inlichtingen, mei het gevolg, dat in Maart 1911 door den toenmaligen 

 controleur van Koeningan. den Heer Van Leeuwen, een onderzoek 

 naar het voorkomen van dit hars werd ingesteld. Dit bevestigde in 

 hoofdzaak Veth's berichten omtrent de vindplaatsen ; men bevond, 

 dat het hars gemakkelijk zou zijn te winnen, daar het voorkomt in 

 spleten van de aan de oppervlakte liggende tjadas, welke met breek- 

 ijzers 1 tot 3 voet diep zijn open te breken, om de bruinkoollaag te 

 voorschijn te brengen. Of de exploitatie loonend zou kunnen zijn 

 laat de Heer v. L. in het midden. Men kent slechts twee vindplaat- 

 sen, die 3 a 5 vierkante Rijnlandsche Roeden groot schijnen te 

 zijn. De harsmonsters van daar ontvangen beantwoorden echter 

 geenszins aan de door Veth gewekte verwachtingen ; zij bestaan uit 

 zeer kleine, donkerbruine stukjes, die den tegenovergestelden indruk 

 van een hoogwaardig copal maken, om van barnsteen niet te spreken. 

 Het onderzoek werd niet vervolgd, omdat een klaarblijkelijk geheel 

 overeenkomstig, doch iets beter fossiel hars uit de res. Soerakarta, 

 aangeduid als damar sela, een jaar te voren negatieve resultaten had 

 opgeleverd. Deze damar sela wordt gevonden in de onderafdeeling 

 Wonogiri, voornamelijk op den berg Belik bij de desa Bendoengan 

 lor, onderdistrict Pratimantoro en op den berg Beroek bij de desa 

 Grendjeng lor, onderdistrict Giritontro. Het hars komt vrij diep in 

 den grond voor, vermengd met padas en de onderzoekers vermoed- 

 den, dat de hoeveelheid niet zeer groot is. Daar men dikwijls een 

 meter of meer moet graven alvorens het aan te treffen kon een koelie 

 per dag slechts h Kg. loswerken. De kosten van winnen en transport 

 tot Soerakarta beliepen daarom pi. m. / 32.60 p.p. Een min of meer 

 overeenkomstig, reeds geschraapt hars was ter zelfder tijd te Sin- 

 gapore te verkrijgen tegen ca / 5.60 per picol, zoodat van exploi- 

 tatie der vindplaatsen geen sprake kon zijn, zelfs al was het fos- 

 siele hars zeer belangrijk beter dan het van Singapore ontvangen 

 vergelijkingsmonster. Voor het onderzoek van de damar sela wordt 

 verwezen naar het Jaarboek 1910 Dept v. Landb., bl. 51 ; opmerkelijk 

 is het hooge smeltpunt, n.1. 170— 180° C. 



Een zelfde hars werd uit West-Java ontvangen van Dr Ten Oever, 

 houtvester van West-Preanger ca., onder den voor colophonium ge- 

 bruikelijken naam gondoroekëm. Het product was afkomstig van den 

 voet van den Goenoeng Gombong op ca 700 M. zeehoogte. De inlan- 

 ders zouden het uitgraven en aan chineesche opkoopers leveren voor 

 40 et per kati, naar men opgaf voor het vervaardigen van politoer 

 en glansverf en om te dienen voor vioolhars ; de juistheid dezer mede- 

 deelingen moet echter blijven voor rekening van de berichtgevers. 



In dl I van de Encyclopedie van Ned.-Indié, tweede druk, zijn 

 omtrent aardhars nog eenige gegevens te vinden. Het wordt op Java 

 op tal van plaatsen aangetroffen, vooral in de Preanger, met name in 

 enkele deelen van de afdeeling Tasikmalaja. Vroeger werd het ver- 

 zameld na het afloopen der bandjirs, die het hars op de grens van 

 den hoogsten waterstand bij elkaar gespoeld achterlaten. Het werd 

 gebruikt voor de verlichting, terwijl van het fijne roetzwart der 

 sterk walmende lampjes een soort oost-indische inkt werd gemaakt. 



