AARDHARS — GNETUM. 53 



Ook in Palembang is aardhars gevonden. Uit Lematang-Oeloe 

 ontving het Museum damar batoe (zie ook bl. 40 en 44 en verder 

 onder Shorea eximia scheff.), welke uit den grond wordt gegraven 

 of in de beddingen der rivieren wordt aangetroffen. Deze soort 

 damar batoe is bruinachtig en van gemarmerd voorkomen; zij wordt 

 in den regel slechts bij toeval gevonden, omdat het zoeken er naar niet 

 loonend is. Groote overeenkomst daarmede vertoont de damar kiling 

 of damar steenkool, die mij werd beschreven als een fossiel hars, dat 

 in Palembang wordt aangetroffen in de bruinkolennesten en ook in 

 de klei- en zandsteenlagen. Deze stof heeft reeds een eeuw geleden de 

 aandacht getrokken. (Bataviasche Courant van 21 April 1827). Of zij 

 met het javasche aardhars van gelijken oorsprong zijn, moet ik in 

 het midden laten ; beide dienen in Palembang voor de verlichting. 



In het Museum: Harsmonsters. 



GNETACEAE. 



Gnetum Gnemon linn. (G. ovalifolium poir.). 

 Volksnamen. Enggano : Ekokjaoe, Ekoknjaoe — Atjeh : Moe- 

 liëng — Simaloer : Soewah — Mentawei : Liptèp — Mal. : Bê- 

 lindjo (Batav.), Ganémoe (Mol.), Malindjo (vuig.), Mënin- 

 djaoe, Pohon bagoek, Tangkil — Minangk. : Batang bagoeak — 

 Soend. : Ki tangkil, Alanindjo, Tangkil sake — Jav. : Bagoe 

 (O. Jav.), Bogor, Eso, Mlindjo, So, Trangkil, Wit grintoel — 

 Kangean : Baglwe — Bal. : Manend jo, Manindjo — Sas. : 

 Ambong bagoe, Bagoe, Blindjo — Soemba : Ai sowa — Alf. 

 Minah. : Walioe (bent.), Bangoe (bant.), Wagoe (t. s.), Bagoe 

 (t. b.), Soeka (t. b.), Bagoe (t. 1.), Soeka (t. 1.), Soeka (t. t.), 

 Soecha (tonsaw.) — Gorontalo : Bohoe — Bwoolsch : Bogoe 

 — Barèe : Soeka — Mak. : Bagoe, Poko soemba — Boeg. : 

 Soewa — Kei : Hoek — Watoe bëla: Hoeka — West-Ceram : 

 Tjamale — Z.-Ceram : Oewa sowa, Oewa sowalo, Wa sowa 

 (Amahei), Oeta sowa (Taloetih), Oewali, Wali (Sahoelau), Ta 

 amoe (Noeaoeloe), Kaèl, Koewailé — Alf. Amb. : Soewa — 

 Alf. Oeliass. : Soewa (Har.), Soewal (N. laoet en Sap.) — 

 Boeroe: Oetramal (Kajeli) — Ternate : Ganèm. 

 Kaarsrechte, van beneden af met takken bezette boom, tot 22 M. 

 hoog en 40 cM. dik, algemeen gekweekt, op Java tot op 1200 M. bo- 

 ven de zee maar vooral in de lagere streken (K. & V. — IX, bl. 349). 

 De javaan teelt volgens Sollewijn Gelpke (bl. 226) den mlindjo voort cultuur 

 uit de pitten, die, na broeien en verrotten van de schil, hier of daar 

 uitgelegd worden. Na een half jaar worden de zaailingen overgeplant 

 en op 7 a 8-jarigen leeftijd begint men er voordeel van te trekken. 



Het hout van Gnemon domestica is volgens Rumphius (I, bl. Hout. 

 181) — diens Gnemon silvestris (I, bl. 183) is de wilde vorm — 

 wit, dicht en fijn van draad, bij oude boomen omtrent het hart zwart- 

 achtig of donkerbruin. Volgens K. & V. wordt het bijna nooit ge- 

 bruikt, omdat de boom om zijn andere nuttige deelen zoo lang mo- 

 gelijk wordt gespaard. Sollewijn Gelpke noemt het een goed timmer- 

 en brandhout, doch veel bijzonders schijnt het niet te zijn. Vorder- 

 man deelt in Teysmannia 1895, bl. 110 mede, dat in Bantam telken 

 jare bij het plukken van de vruchten ongevallen plaats hebben, om- 

 dat de betrekkelijk dunne takken bij belasting spoedig afbreken. 



