56 



GNETACEAE. 



V47. Gnetum gnemonoides brongn. (G. Rumphianum becc). 



Volksnamen. Mal. Mol. : Tali ganémoe — Alf. Amb. : Wali 

 sowa, Wari sowa. 



De Funis gnemoniformis beschrijft Rumphius (V, bl. 12) als 

 een in het wilde bergwoud wassende woeste klimplant, ruim een been 

 of een dij dik, met het onderste deel van den zeer langen stam op 

 den grond liggend, dikwijls met groote bochten als een slang, en 

 met weinige takken de boomen oploopend. Stengels die niet boven 

 een vinger dik zijn worden gebruikt als zeelen waarmede men de 

 vischfuiken in zee neerlaat en jonge stengels die nog geen bladeren 

 hebben voortgebracht splijt men in dunne riemen om de vischhoeken 

 aan de lijn te binden. 



De vruchten gelijken op die van G. Gnemon, doch zijn doorgaans 

 grooter. Bij hongersnood vergaart men die welke afgevallen zijn, 

 poft ze in de heete asch totdat de schil barst, en eet de schoon- 

 gemaakte kernen, maar zij zijn taai en slecht van smaak (Rumph.). 



7/47. Gnetum indicum merr. (G. funiculare bl.). 



Volksnamen. Mal. : Akar pëloempang (Banka), Ganémoe tali 



(Ambon) — Soend. : Kasoengka beurit — Mak. : Koelang — 



Alf. Ambon : Sowa abal, S. wali, S. wari. 



Gnemon funicularis beschrijft Rumphius (V, bl. 12) als een 



kruipenden heester, welks stengel niet boven een arm dik is, weinig 



klimmend, zich wijd en zijd in vele takken verdeelend. Den bast van 



de jonge takken snijden de makassaren in draden en draaien daar 



hun vischlijnen van. De jonge bladeren worden gekookt tot sajoer, 



gelijk die van G. Gnemon en de in groote trossen hangende vruchten 



worden als zij rijp zijn in water gekookt, in de zon gedroogd en 



een weinig op het vuur geroosterd, totdat de schaal er af springt ; 



alsdan is de kern eetbaar en smakelijk gelijk die van G. Gnemon (R.). 



7/47. Gnetum spec. div. 



Akar téngang (Boesang : akah këliat — Ngadjoe : tabalijën) is een 

 liaan, volgens Te Wechel (Verslag Vezelcongres, Rapporten en Nota's 

 bl. 77) in West-Doesoen in het wild groeiend op de hoogere, zelden 

 of nooit overstroomd wordende rivieroevers en in Oost-Doesoen aan- 

 geplant in de vruchtentuinen der bevolking. Zij krijgt den omvang 

 van een been, doch zoo oud zijnde is zij voor de bereiding van ve- 

 zelstof niet meer geschikt. Ter dikte van 4 cM. heeft zij een bruik- 

 baren bast, die gemakkelijk loslaat van den natten stengel. Deze 

 wordt daartoe in stukken gehakt van ca 40 cM.; de waardelooze bui- 

 tenbast wordt verwijderd, de binnenbast een etmaal in water geweekt 

 en daarna van de ,, vezelbrij" gezuiverd door drukken met het stom- 

 pe einde van een mandau, waarbij veel vezelstof verloren gaat. Na 

 drogen is de vezel geschikt voor het slaan van touw, dat uitmunt 

 door duurzaamheid en sterkte ; het wordt gebruikt als hengelgaren 

 en voor het knoopen van vischnetten. Waar het op deugdelijkheid 

 minder aankomt, gebruikt de dajak goedkoop ingevoerd touw. 



In Sampit (Zuid-Bomeo) wordt de téngang aangeplant in het 

 bosch en de steunplant geringd als de stengel 1 cM. dik is. Op 2- 

 jarigen leeftijd is zij geschikt voor de vezelwinning. De bastreepjes 

 worden boven het haardvuur bewaard en voor het gebruik een etmaal 

 opgeweekt. De prijs bedroeg in 1906 te Sampit ƒ 0.50 per kati. 



