60 



PANDANACEAE. 



dunne tot 4.5 cM. breede en 40 a 80 cM. lange bladeren, die slechts 

 nabij den top aan de kanten dicht zijn gestekeld. Op Java wordt 

 het door de inlanders zeer veel om de geurige bladeren in enkele 

 exemplaren aangeplant op de erven. Veel zeldzamer is daar de voor 

 hetzelfde doel gekweekte, buiten Java klaarblijkelijk meer algemeene 

 P. latifolius hassk., die zich van P. amaryllifolius onderscheidt 

 door zijn boomachtigen habitus en de veel forscher, dikker, breede 

 bladeren. Dezen beschrijft Rumphius (IV, bl. 146) onder den naam 

 Pandanus latifolius als een alleen in gecultiveerden staat 

 bekende, nimmer vruchtdragende soort, die vermenigvuldigd wordt 

 door middel van de vele jonge spruiten, welke tusschen de steltwortels 

 ontstaan. De stam is 8 a 9 voet hoog, zoo dik, zegt R., als een 

 pinangboom ; de bladeren zijn zes voet lang en ruim een hand breed, 

 glad, dik en stijf, voor een groot deel ongestekeld. Als men ze snijdt 

 of wrijft, ontwikkelt zich een sterke geur naar versch hooi of versche 

 rijst en daarom gebruiken de inlanders ze fijn gesneden om onder 

 de rijst te koken, of om gekookte nog warme rijst af te dekken. 

 Ook dienen ze voor het bereiden van welriekende olie en worden de 

 jonge bladeren, in reepen gesneden, in het haar gestoken. Hasskarl 

 (Het Nut, No. 731), beschrijft dit welbekende gebruik iets uitvoeriger. 

 Hij zegt, dat, als de bladeren worden fijn gesneden, zij na eenigs- 

 zins verflenst te zijn een sterken, aangenamen geur verspreiden en, 

 met geurige bloemen vermengd, tusschen de kleeren worden gelegd. 

 Die gekorven bladeren zijn de nooit op de pasars ontbrekende kern- 

 bang ramping. De geur is niet toe te schrijven aan een aetherische 

 olie : in Jaarboek 191 1 voor L. N. & H., bl. 48, deelt De Jong mede, 

 dat 70 Kg. blad bij distillatie geen olie gaf, doch dat de geconden- 

 seerde dampen sterk riekten en neutraal reageerden. Minjak rampé, 

 klaarblijkelijk rampé afgetrokken op klapperolie, wordt volgens van 

 der Burg (Geneesheer III, bl. 657) gebezigd als wrijfmiddel bij rheu- 

 matische aandoeningen. Mevr. Kloppenburg bericht, dat rampé, met 

 heet water overgoten en daarna bekoeld, in- en extern wordt aange- 

 wend als kalmeerend middel bij onrustige zieken. 



R. zegt terecht, dat P. latifolius eerst na vele jaren bloemen voort- 

 brengt — de bloemkolf noemt hij eetbaar — en dat sommige, doordat 

 men ze te dikwijls van de jonge bladeren berooft, nooit bloeien. Te 

 Batavia bloeit naar het algemeen beweren noch de eene, nóch de 

 andere soort ; van P. amaryllifolius is trouwens de bloem nog niet 

 bekend. Men schenkt daar de voorkeur aan P. amaryllifolius, omdat 

 de bladeren van den anderen minder geurig zouden zijn en zich in 

 elk geval niet zoo gemakkelijk laten kerven. 



6 5i. Pandanus amboinensis warb. ( P. Rumphii warb. ). 



Volksnamen. Mal. Mol. : Pandan goenoeng — Alf. Amb. : 



Kèkèr éwang, Leit éwang. 

 De Pandanus montanus of tweede Pandanus silvestris 

 van Rumphius (IV, bl. 145) wordt door dezen beschreven als een wild- 

 groeiende boom, voorkomend in liet gebergte in het dichte woud. De 

 buitenste laag van den rechten, hoogen, doch inwendig voozen en 

 dradigen stam is harder dan bij andere pandansoorten. Indien hij op 

 „luchtige heuvels" staal is het hout roodachtig gelijk dat van oude 

 sagoboomen, op sommige eilanden zelfs zwartbruin, en zoo hard als 



