64 



PANDANACEAE. 



gestekelden stam, groeiend op het strand en in het grazige laagland, 

 alsmede op de klippen, als er slechts een weinig aarde is te vinden. 

 De vezel uit de steltwortels gebruikt men instede van gespleten 

 rotan voor allerlei bindwerk, alsook voor het bevlechten van stoe- 

 len en slaapplaatsen (R.). Zij wordt bereid uit het hart der jonge 

 steunwortels en is in de noordelijke Molukken een zeer gewilde 

 grondstof voorliet draaien van touw, in het bijzonder hengelsnoeren. 



De zes tot twaalf voet lange en twee handen brcede bladeren van 

 jonge planten kunnen desnoods dienen voor het bakken van bagéa, 

 maar voor vlechtwerk zijn ze wegens hun broosheid ongeschikt. 



De onderste, witte einden der kiemplanten kan men eten (Rumph.). 



In het Museum: Vezel en touw. 



9/51. Pandanus furcatus roxb. (P. Houlletii carrière, P. Lais 



kurz, P. pseudolais warb.). 



Volksnamen. Bat. : Panclan antoenoe — Simaloer : Lantono — 

 Mal. : Bangkoewang (S. W. K.). Bëngkoewang, Lidah tëdoeng, 

 Mëngkoewang, Pandan ladangan (Paiemb.), P. lais (Banka), 

 Roengkoe (Paiemb.) — Koeboe: Bëngkoewang banjo, B. gaga, 

 B. taïang — Soend.: Harashas, Solènat, Tjangkoewang — Jav.: 

 Pandan kowang. 

 Veranderlijke, weinig vertakte boom, tot 12 M. hoog, met opge- 

 richte of schuin opstaande takken, in den Mal. Archipel gevonden op 

 Sumatra en Java. Op laatstgenoemd eiland komt hij voor tusschen 

 50 en 1700 M. zeehoogte in constant schaduwrijk wildhoutbosch — 

 soms ook in vochtige gedeelten van djatibosschen — en aan randen 

 verk. van moerassen. De lijnvormige bladeren zijn tot 5| M. lang (bij 

 jonge individuen soms nog veel langer) en tot 14 cM. breed. Op Java 

 wordt aan deze soort weinig waarde gehecht. Hasskarl's Nut No. 865 

 zegt, dat van de bladeren matten en geldzakken worden gemaakt, 

 doch dat heb ik niet bevestigd gekregen. Van den lais van Banka 

 echter, die vermoedelijk niet op eenig punt van belang van den 

 tjangkoewang van West-Java verschilt, staat daarentegen vast, dat 

 het een gezochte pandan is. Jasper & Pirngadie (Vlechtwerk, bl. 27) 

 deelen mede, dat hij op Banka ook wel djëloetëk of djëloetoe heet, in 

 den regel korter en smaller bladeren heeft dan de mëngkoewang 

 (P. atrocarpus griff.) van daar en vlechtmateriaal geeft van vuil 

 groenachtige kleur en grove structuur, minder soepel dan van den 

 mëngkoewang, zoodat het zelfs bij het bewerken wel eens afknapt, 

 doch dat vlechtwerk daarvan het wint in duurzaamheid en terwijl de 

 inlanders de stroogele mëngkoewang -matten prefereeren geven de 

 meer economisch denkende chineezen de voorkeur aan de niet zoo 

 fraaie, maar sterker lais-matten. De bewerking komt overeen met 

 die van P. atrocarpus. 



De talrijke malen van Sumatra ontvangen vorm Houlletii, die van 

 liet ook daar voorkomende type alleen is te onderscheiden aan de 

 levende plant door den minder forschen habitus en de koperkleuri- 

 ge jonge spruiten, terwijl de niet in trossen groeiende vruchten 

 (ten minste bij een in den Museum-tuin geplant exemplaar) niet 

 overhangen gelijk het geval is bij den tjangkoewang, komt in blad 

 en bladeigenschappen volmaakt overeen met den lais van Banka en 

 wordt overal als vlechtpandan hoog geschat. 



