66 PANDANACEAE. 



Pandanus johorensis martelli. 



Volksnamen. Mal. : Rasau tikoes (S. O. K.). 

 Heester, tot 4 M. hoog, op Sumatra's Oostkust in de laagvlakte 

 gezellig groeiend gevonden op drassig terrein. De smalle, dunne 

 bladeren worden gebruikt voor matwerk en zakken, doch de kwaliteit 

 wordt niet hoog gesteld. 



Pandanus labyrinthicus kurz. 



Volksnamen. Simaloer: Alohakai — Bat.: ? . \ntoenoedjangkang — 



Mal. S.W.K. : Pandan (Toendjang) rasau. 

 Heester, tot 3 M. hoog, met 2 M. lange en 2.5 a 4.5 cM. breede 

 bladeren, waarvan de stammetjes schuin opstaan of in horizontale 

 richting loopen, zich nu rechts, dan links wendend of op hun baan 

 terugkeeren, over hun geheele lengte een groot aantal schuin omlaag 

 groeiende en elkaar in alle richtingen kruisende steltwortels af- 

 gevend, waardoor een ondoordringbaar warnet van wortels ontstaat, 

 dat deze plant een hoogst karakteristieken habitus geeft. Met 

 zekerheid is hij alleen bekend van Sumatra's Westkust en Borneo, 

 waar hij groeit op moerassige plaatsen en aan de kanten der rivie- 

 ren. De bladeren zijn broos en voor vlechtwerk minder geschikt, 

 doch van Simaloer werd mij bericht, dat de gespleten stammetjes, 

 ontdaan van de gestekelde buitenlaag en van het hart, worden ge- 

 bruikt voor gevlochten wanden, die vrij duurzaam worden genoemd. 



Pandanus papuanus solms-laubach. 



Volksnamen. Noef. : Mandim. 

 Boomachtige pandan met een rechten stam ter lengte van 10 a 15 

 M., welke zich op -i : , $ van zijn hoogte vertakt en niet ver beneden 

 de splitsing talrijke forsche, rechte, gestekelde steltwortels om- 

 laag zendt. Hij komt voor langs de geheele noordkust van Nieuw- 

 Ouinea en de daarvoor liggende eilandengroepen, gezellig groeiend en 

 plaatselijk groote groepen vormend op constant vochtigen of dras- 

 sigen bodem langs de kust en aan de oevers van rivieren en meren. 

 De papoea's bereiden uit de nog niet te sterk vérhoute steltwor- 

 tels — waarvan men er zonder schade voor de plant geleidelijk 

 telkens enkele kan wegnemen — een grove, witte, glanzende, sterke 

 vezel van soms wel 7 of 8 M. lengte. Men kapt een steltwortel al bij 

 den stam, of als hij daar te hard is op eenigen afstand van den stam, 

 en weekt hem in water om het losmaken van de vezel te vergemak- 

 kelijken. De verharde buitenlaag wordt weggeworpen en het har! 

 verdeeld in reepen, waaruit de vezelbundels worden afgescheiden 

 door het heen en weer bewegen van twee bamboe-latten, waar- 

 tusschen de reepen geklemd worden. Na het schrapen worden de 

 vezels in de schaduw gedroogd : lelie /onnehitte zou de kleur en de 

 sterkte schaden. De bereiding geschiedt voornamelijk 0111 vischlij- 

 nen en netten voor eigen gebruik te maken : alleen in de kampongs 

 Tabati en Engros aan de Humboldtbaai worden ei' netten van ge- 

 knoopt voor tien verkoop. Zij zijn uitnemend bestand tegen de in- 

 werking van het zeewater ; ongetaand hebben zij bij geregeld gebruik 

 een levensduur van drie jaar. Van de kwaliteit dezer vezelstof wordt 

 ook in Mededeeling No. XXI van het Encyclopedisch Bureau op 

 bl. 163 hoog opgegeven : de soldaten van het exploratie-detachement 



