PANDANUS. 69 



951. aangenaam en als men de bloem in een kamer legt vervult zij dezelve 

 van haar geur. Die lucht behoudt zij wel een maand lang, al is ze 

 ook tusschen kleeren in kisten of koffers gesloten. Doch "omdat de 

 kuiten met haar aanhangend meel de kleeren besmetten, neemt men 

 die weg en bewaart alleen den tros met de bladeren, welker spitsen 

 eveneens worden afgesneden. De inlandsche vrouwen gebruiken ze 

 gaarne voor het parfumeeren der kleeren en het bereiden van wel- 

 riekende oliën. Het fijnst is de geur van planten die op klippige 

 plaatsen zijn gegroeid ; minder goed zijn die van zandige stranden. 

 De beste vindt men op Java, Bali en omliggende eilanden, waar de 

 bloemen vrij duur op de markt worden verkocht. Men plant ze daar 

 in de hoven door een der kruinen met een stuk van den stam af te 

 kappen en in den grond te zetten. In het Mal. der Mol. heet deze 

 vorm pandan nipah (R.). Vaak schijnt hij geen afzonderlijken , soort- 

 naam" bij de inlanders te voeren ; als speciale namen noteerde ik 

 slechts de volgende. Mal. : vandan baoe-baoc (Amb.), p. kajoc achè 

 (Ogan, Res.Palembang), p. pocdak doeri (Batav.) — Soend. : pandan 

 poe.dak — Sawoe : lata banga — Gorontalo : ponèlo — Bwoolsch : 

 bokoe.ngo — Mak. : banga — Boeg. : id. — Roti : hènak — Tanimbar : 

 faal — Ternate : bocro-boero. Nog steeds wordt hij algemeen geplant 

 om de bij de inlanders zeer geliefde bloemen. De bladeren worden op 

 Java wel eens gebruikt voor het vervaardigen van inlandsche zonne- 

 hoeden (toedoeng), doch matten worden er daar zelden of nooit van 

 gemaakt: het materiaal is naar mij werd medegedeeld stug. In streken 

 waar niet veel keus is wordt hij echter gebruikt als andere pandans. 

 Een der best kenbare variëteiten van P. tectorius is de voor 

 hetzelfde doel gekweekte, alleen in gecultiveerden staat bekende 

 var. laevis warb. (P. in er mis reinw., P. laevis kunth, P. 1110- 

 schatus miq.), die geen karakteristieke inlandsche namen schijnt 

 te bezitten. Zij heet in het Mal. : pandan pocdak, /?. pocdak ëmprit 

 (Batav.), pandan kastoeri (Amb.) — Minangk. : pandan poetëri, p. 

 poetih — Soend. en Jav. : pandan pocdak — Bali : pandan lengis— Go- 

 rontalo : lomoclc — Bwoolsch : lomoeli — Mak. en Roep'. : pandang 

 pocda — Tanimbar : daboc — Kei : dab. Rumphius beschrijft haai 

 (IV, hl. 147) onder den naam Pand a n u s mosc h a t u s sive 

 laevis als een op Ambon van Java ingevoerde soort. De zeer 

 spitse bladeren zijn 5 a 6 voet lang, drie vingers breed en volkomen 

 ongestekeld. De schutbladen zijn van beneden voor meer dan de 

 helft wit en bezitten een geur, dien de inlanders bij muskus ver- 

 gelijken. Zij wordt geplant om de welriekende bloemen gelijk de 

 andere, die echter de voorkeur verdient, omdat de geur veel duur- 

 zamer is : de gladde vorm riekt 2 of 3 dagen wel is waar zeer sterk, 

 doch van öxn gestekelden heeft men een maand lang pleizier (R.). 

 Hieraan is slechts toe te voegen, dat de ongestekelde poedak, die te 

 Batavia vrij zeldzaam voorkomt, inderdaad wordt achtergesteld bij 

 de gestekelde, omdat de bloemkol!' veel kleiner is en haar geur sneller 

 verliest. Van de bladeren zou volgens Hasskarl (Het Nut No. 751) 

 fijn vlechtwerk als sigarenkokers, sirihdoozen, enz. worden gemaakt, 

 doch te Batavia, waar zij wel eens worden gebruikt voor matwerk, 

 staan zij, evenals die van pocdak doeri, niet hoog aangeschreven. 

 Op Sumatra's Westkust wordt daarentegen de ongestekelde vorm 

 gaarne voor vlechtwerk gebezigd. 



