11 



PANDANACEAE. 



Bewerking. 



omlsche 



beteekenis. 



onderzijde voorzien van vinnige stekels, inzonderheid de nerf ; 

 bloemen of vruchten waren hem onbekend. Nergens, zegt Rumphius, 

 heeft hij grooter gebruik dan op Banda ; de bladeren worden daar na 

 hel afsnijden boven hél vuur verflenst en eenige dagen in de zon 

 gedroogd, nadat de nerf is uitgesneden en eventueel ook de beide 

 bladhelften nog weer in tweeën zijn gedeeld. Droog zijn die stroo- 

 ken bleek en daarvan worden de gewone (grove) matten gemaakt, die 

 door duurzaamheid boven alle andere uitmunten. Voorts worden er 

 fraaie zonnehoeden van vervaardigd. 



Aangaande de bewerking die pandanblad — ongeacht de variëteit 

 — ondergaat om voor beter vlechtwerk te kunnen dienen zal ik mij 

 bepalen tot de behandeling van de grondstof voor hoeden. Pleyte 

 beschrijft deze in „De inlandsche Nijverheid in West-Java als 

 sociaal-ethnologisch verschijnsel" dl I, bl. 84, als volgt : De berei- 

 ding is overal in West-Java dezelfde. Men begint met de bladeren, 

 zoodra deze 0.75 a 1.50 M. lang zijn geworden, af te snijden en ver- 

 volgens van (de middennerf en) de stekels te ontdoen door die er 

 met een hoogst eenvoudig instrumentje af te scheren. Is een 25 a 

 30-tal dus behandeld, dan worden zij netjes op elkaar gelegd en 

 aan beide uiteinden gelijk gekapt. Vervolgens worden zij tot draden 

 gespouwen en deze een voor een met een stukje ronde bamboe ter 

 dikte van een duim onder flinken druk glad gestreken. Door deze 

 bewerking drijft men het vocht uit de draden, daar de bladcellen 

 tengevolge van den vrij sterken druk volledig gekneusd worden. 

 Andermaal worden de vlechtdraden thans gebusseld en ongeveer een 

 uur lang in een petroleumblik gekookt, waarna het blik wordt af- 

 gezet om met zijn inhoud te bekoelen. Eerst als het water zijn 

 normale temperatuur herkregen heeft wordt de bundel vlechtreepen 

 er uit genomen en een uur of 12 in — bij voorkeur stroomend — wa- 

 ter ter uitspoeling gelegd. Daarna hangt men de draden in den wind 

 te drogen en na nog eens geschraapt te zijn kunnen ze dan worden 

 gebruikt. Net is intusschen alleen voor fijnere vlechtwerken, als 

 eerste kwaliteit hoeden, sigarenkokers en prima ligmatten, dat men 

 zich de moeite van het koken getroost ; voor grover werk bepaalt 

 men zich tot kneuzen en drogen. Voor meer gegevens omtrent pan- 

 dan-vlechtwerk is Jasper & Pirhgadie : Vlechtwerk, te raadplegen. 



Ook pandanmatten zijn uit een economisch oogpunt niet zonder 

 beteekenis. Op het dicht bevolkte Java en in vele streken elders 

 is het vlechten van deze betrekkelijk spoedig verslijtende matten, 

 die in geen inlandsen huis ontbreken, uiterst algemeen, zoodat er 

 enorme, zelfs niet bij benadering te schatten hoeveelheden in de 

 omgeving van de plaats van productie worden verbruikt. De uitvoer- 

 cijfers vertoonen geen hooge bedragen in verband met de geringe 

 waarde van het artikel en zijn ook niet zuiver op te geven. Indien 

 men echter aanneemt, dat alle matten die van uit Java-havens wor- 

 den verscheept, pandanmatten zijn, van de cijfers voor matten en 

 matwerk der uitvoer- en inteiioeale statistiek buiten beschouwing 

 laat die van de X. <& O. Afdeeling van Borneo, weik gewest zoo goed 

 als uitsluitend vlechtwerk van Lepironia mucronata RICH. voort- 

 brengt, en in het oog houdt, dat geen zekerheid bestaat, dat de ove- 

 rige van de buitengewesten afkomstige matten gevlochten zijn van 

 dezelfde soort als de javaansche (P. tectorius), dan kan het vol- 



