82 GRAMINEAE. 



i9'io2. op bangkoewang- en batatenruggen e. d. plaatsen. In Oost-Java wordt 

 maïs bijzonder geschikt geacht om tabak vooraf te gaan, omdat zij 

 kan \voi\kn geplant zoodra de regentijd invalt, weinig grondbewer- 

 king noodig heeft als de bodem niet hard is geworden gedurende 

 het tijdperk van de voorafgegane cultuur en ten slotte, omdat de 

 groeiduur kort is. In Midden-Java maakt zij (volgens het Tijdschr. 

 v. Land- & Tuinbouw en Boschcultuur 1885 6, bl. 120) in de berg- 

 streken boven 2500 voet, waar padi slecht of in het geheel niet 

 gedijt, met tabak de voornaamste volkscultuur uit. 



Sawahs worden in den regel niet meer dan één keer beploegd, 

 tegals meerdere malen, afhankelijk van het vooafgegane gewas en 

 den vervuilingstoestand van den akker. Het zaaien geschiedt niet 

 zelden tijdens de laatste grondbewerking achter den ploeg op zoo- 

 danige wijze, dat de bij het spiraalsgewijs ploegen ontstane even- 

 wijdig loopende voren om de andere het zaad ontvangen. De rijen 

 komen dus dan op twee vorenbreedten van elkaar en in de rij plant 

 men drie of vier zaden op afstanden van ca 1| voet. Vele land- 

 bouwers besteden er meer moeite aan : de akker" wordt goed geëgd 

 en het zaad uitgelegd in zuiver rechte lijnen op 2 a 3 voet van 

 elkaar, terwijl er nauwgezet op wordt gelet, dat, waar het terrein 

 helt, de rijen loodrecht staan op de helling. Op sawahs storen zij 

 zich weinig aan de galangans om lange, rechte lijnen te kunnen 

 krijgen. Rijenteelt maakt de verpleging van het gewas gemakkelijk 

 en leidt daardoor gewoonlijk tot hooger opbrengsten. Het plant- 

 verband is afhankelijk van den grond en de te telen variëteit : voor 

 Buitenzorg raadt Van der Veer aan de rijen 3 voet van elkaar te 

 nemen en in de rij den afstand te stellen op H voet. Op humus- 

 rijke gronden is een verband van 3i x 2 voet soms nog te nauw. 

 Indien het verkrijgen van groenvoer wordt beoogd plant men veel 

 dichter opeen. Voor zaaigoed bezigt men volgens De Bie gewoonlijk 

 alleen de korrels van het benedeneind der kolf, terwijl S. G. op- 

 merkt, dat per bouw vijftig tot zestig kolven ruim genoeg zijn, doch 

 dat er soms drie maal meer worden gebruikt, zonder dat men daar- 

 om alleen de middelste korrels bezigt, zooals vaak wordt aanbevolen 

 om een krachtig gewas te verkrijgen. Bij nat weer komen de 

 zaden droog in den grond, anders na vooraf een etmaal te zijn 

 geweekt ; in elk geval worden zij voor het uitzaaien gewasschen in 

 water, dat met kalk, asch, of allerlei kruiderijen is gemengd. Na 

 drie of vier dagen zijn de zaden gekiemd en na 2 a 3 weken, als de 

 planten kniehoogte hebben bereikt, wordt er gewied en aangeaard, 

 voorafgegaan door het uittrekken van de overtollige planten, die 

 als veevoeder worden gebruikt. Van elk groepje houdt men de twee 

 krachtigste planten aan. Valt spoedig na het aanaarden een mal- 

 sche bui, dan schiet het gewas, indien het verband juist is ge- 

 kozen en niet al te veel planten zijn uitgevallen, snel genoeg op 

 om den akker geheel te sluiten en is een tweede keer wieden niet 

 noodig. Kort voor het volledig rijpen worden wel eens de toppen 

 neden om de kolven sneller te doen rijpen en om veevoeder 

 te verkrijgen, doch deze handeling levert den planter ten slotte 

 geen voordeel op. De normale opbrengst is één kolf per plant, op 

 humusrijke gronden, gelijk vermeld, twee. Productievermeerdering is 

 niet te zoeken in de richting van vergrooting van het aantal kol- 



