ZEA. 85 



19/102. en daarna afgekoeld, tot ballen worden gekneed, welke vervolgens 

 worden overgoten met arènsuiker : die ballen heeten brondong. Met 

 lombok in olie met ketjap gebraden zijn de zaden voor den inlander 

 soms het eenige middel om aan de rijst eenigen smaak te geven. In 

 het Bandoengsehe zoomede in eenige andere streken van de Preanger 

 laat men de vruchten zoo goed als droog worden en hangt men de 

 tot bossen gebonden ontbloote kolven een maand lang in den rook, 

 waarna zij onder den naam ëmping naar de vlakte worden afgevoerd. 

 In streken waar maïs hoofdvoedsel is, zooals op Madoera en in de 

 bergstreken van Midden-Java, wordt de laatrijpende djagoeng 

 doodrijp geoogst. Volgens Korte Berichten No. 26 van den Landbouw- 

 voorlichtingsdienst wordt de gemiddelde opbrengst over geheel 

 Java en Madoera zeer globaal geschat op 10 picol droog zaad per 

 bouw, maar zij kan gemakkelijk het dubbele en zou in enkele geval- 

 len zelfs 40 en meer picol kunnen bedragen. Bij een wel geslaagden 

 aanplant geeft 100 Kg. droge kolven in de scheede 75 a 85 Kg. 

 kolven zonder schutbladen en de uitlevering aan droog zaad van 

 droge kolven zonder scheede bedraagt 55 tot 75 %, bij mooie kolven 

 70 a 80%. Het bewaren als voorraad en voor zaad vereischt eenige 

 zorg en geschiedt altijd in de scheeden. Dikwijls slaat men een paar 

 schutbladen van de kolven terug om ze daarmede bijeen te bin- 

 den tot gèdèngs van 10 stuks, wat zeer handig is bij het vervoeren 

 en bewaren. Opgeslagen op een droge plaats kunnen zij twee jaar 

 en langer in goeden staat worden gehouden, mits vooraf zeer goed 

 gedroogd. Zaadmaïs hangt men gewoonlijk op een rookerige plaats 

 aan de kapspanten ; de voor de consumptie bestemde bossen worden 

 in sommige streken, o. a. op den Tengger, aan de wanden van het 

 woonvertrek bevestigd, om er voortdurend het oog op te hebben. Het 

 afpellen geschiedt eerst op het tijdstip, dat de maïs gegeten moet 

 worden. De zoo goed als smaaklooze korrels worden dan in een 

 rijstblok gestampt gelijk gaban, waarbij de vruchtwand en de kiem 

 loslaten, terwijl het kiemwit in grove, hoekige korrels wordt ver- 

 deeld. Dit laatste, de bras djagoeng, wordt alleen of met rijst ver- 

 mengd gestoomd of gekookt, terwijl de ,, zemelen" in plaats van 

 dëdëk voor het pluimvee worden bestemd. Een aan maïs-voeding 

 gewende bevolking stelt dit graan boven rijst, omdat het meer het 

 gevoel geeft verzadigd te zijn. Het eten van maïs als hoofdvoedsel 

 geldt overigens als een boersch gebruik. De uitlevering van bras 

 djagoeng is bij de verschillende vormen zeer ongelijk ; het over- 

 zicht in het Verslag 1918 van den Landbouwvoorlichtingsdienst, 

 bl. 216, toont aan, dat de verhouding buitengewoon gunstig is bij 

 madoera-maïs, die slechts 2% dëdëk geeft, terwijl er onder de 

 andere vormen voorkomen, waarvan het percentage oneetbaar 25 tot 

 3H% bedraagt. Tot meel gestampte maïs wordt gebruikt voor 

 gebak en andere versnaperingen. Het langs den natten weg bereide zet- 

 meel, de maïsstijfsel of maizena, is een invoerproduct ; in Kediri 

 heeft een maïzena-fabriek bestaan, eenige jaren geleden door brand 

 vernietigd, die werkte voor de locale markt. De korrels in haar 

 geheel dienen ook voor de bereiding van tape, die uitvoerig wordt 

 behandeld bij Oryza sativa, en als voer voor kippen en paarden ; 

 paarden geeft men maïs gewoonlijk gekneusd of geweekt. Gebrande 

 maïs speelt een belangrijke rol als koffiesurrogaat ; volgens de 



