POLYTOCA — CO IX. 



Kloemba (Noord-West rivier) — Ternate: Gofoe manji-manji 



banga. 



Van den gekweekten vorm : Atjeh: Djëlim, Gëlim — Gajo: 



Pënggong poctili — Bat. : Singkoroe émé(toba), Tjingkëroe (karo) 



— Nias : Togoea — Mal. : Djaji (Palemb.), Djali, Djëlai, Djilei 

 (Midd. Sum.), Endjëlai,Hëndjëlai, Indjilei(Mi<\±Sum.),Këndjë- 

 lai (Ogan), Saléa (Amb.), Sëndjëlai bënar (S.O.K.) — Minangk. : 

 Andjalai bareh, A. sipoeloeït — Lamp. : Lab. ja — Daj.: Djëlèi 

 (Ngadjoe). Djëlé pare (Boesang), Jëlei (Kenja),ye/fl/ (Tidoeng), 

 Pëlindas (Tarakan), Lëloewong (Tinggalan), Loewong (id., dial.) 



— Soend. : Hadjëli, Handjëli — Jav. : Djali, Djapën, Djètèn — 

 Mad.: ?Djhanglè — Bal.: Djali-djali — Gorontalo: Bo' éjango — 

 Bwool : Inoelé — Barèe : Djolé kodjo, To' oclopé (id., wissel- 

 woord) — Roti : Dèlè. — Timor : Dèlè (Tetoem) — Alf. TL 

 Ceram : Salé ané, Saré — Alf. Oelias. : Salé (Har.). 



Veranderlijk, forsch, sterk uitstoelend, 1.50 tot 3 M. hoog gras 

 met dikke, massieve halmen, groote, breede bladeren en zeer eigen- 

 aardige bloeiwijzen, bestaand uit 1 of 2 boven elkaar geplaatste 

 vrouwelijke bloemen en een schijnbaar uit de (bovenste) vrouwelijke 

 bloem ontspruitende aar van mannelijke bloemen. De vrouwelijke 

 bloemen zijn omgeven door een schutblad, dat bij de wilde vormen 

 zeer glad, porseleinglanzend, dik en steenhard is, zoodat men het 

 moeilijk kan breken. Bij in cultuur genomen wilde vormen zou 

 echter volgens Watt's Commercial Products het nageslacht broze 

 vruchten krijgen en verandering van kleur optreden, meestal in 

 een onaantrekkelijk kalkwit, soms ook in geel of purperrood. De 

 op Java voorkomende wilde vorm met eivormige vruchten is de var. 

 agrestis. De onbelangrijke var. stenocarpa stapf is een smalvruch- 

 tige wilde vorm, in den Archipel tot dusverre alleen gevonden op 

 Sumatra's Westkust en de Mentawei-eilanden ; zij heeft porselein- 

 glanzende, gladde vruchten, iets minder hard dan die van de var. 

 agrestis, doch harder dan van den gecultiveerden vorm. De var. 

 monilifer watt met afgeplat bolvormige vruchten, die bij uitstek 

 geschikt zijn ter vervanging van kralen, is uit den Archipel niet 

 bekend. De gekweekte vorm met broze, geribde, eivormige vruchten 

 eindelijk wordt aangeduid als var. Ma Yuen stapf. 



De var. agrestis wordt door Rumphius beschreven (V I, bl. 22) onder 

 den naam L i t h o s p e r m u m a m b o i n i c u m; deze vertoont zich 

 volgens de monographie van Van der Kemp in het Tijdschr. d. Ind. 

 Mij v. N. & L. dl 21, bl. 321 vaak in aanplantingen van de var. Ma 

 Yuen, hoewel zij nooit opzettelijk wordt gezaaid. Een aftreksel van de 

 wortels van de wildgroeiende djali batoe wordt volgens Ridley (Mal. 

 Geneesmiddelen, bl. 21 ) en Boorsma (Pharmaccutisch Weekblad 1915, 

 bl. 1666) aangewend a's wormdrijvend middel. 



De var. Ma Yuen vermeldt Rumphius (V, bl. 193) onder den naam 

 L a c r y m a J o b i i n d i c a als een graangewas, dat gezaaid wordt 

 langs de randen van droge velden tegelijk met de rijst. Zij levert 

 een groote hoeveelheid blad, dat in de lijst van Boerlage & Nauta 

 (Teysmannia 1900, bl. 489) een zeer goed voeder voor paarden wordt 

 genoemd, welk gunstig oordeel bevestigd wordt door de analyse, 

 opgenomen in tabel 7a van Dekker's Voederstoffen en een latere 

 van het Handelslaboratorium. Practisch kan evenwel de beteekenis 



