90 GRAMINEAE. 



als veevoeder niet groot zijn. aangezien djali in zoo geringe hoe- 

 veelheid wordt verbouwd. Dit geschiedt nog op dezelfde wijze als 

 in Rumphius' tijd, wel is waar den geheelen Archipel door, maar ner- 

 gens in het groot zooals maïs, ofschoon plaatselijk toch in niet 

 te verwaarloozen hoeveelheid. De opbrengst is bij sommige vormen 

 niet gering : de Landbouwleeraar Heyl oogstte te Fort de Koek, 

 blijkens Korte Berichten No. 20 van den Selectie- en Zaadtuin van 

 een proefaanplant op vruchtbaren grond, in rijen van 75 cM. afstand 

 en in de rij 50 cM. van elkaar, bij twee maal wieden en aanaarden 

 op een leeftijd van twee maanden, in 6| maand per bouw 40 picol 

 droog graan, uitleverende 70% bëras, ongerekend de vrij aanzien- 

 lijke tweede oogst en hij achtte het daarom een aanbevelenswaardig 

 voedingsmiddel, vooral voor streken waar de oogstzekerheid voor 

 padi gering is. Rumphius beschrijft de eetbare jobstranen als kor- 

 rels ter grootte van een erwt. bestaande uit een stijven bolster, 

 waaronder een tweede, dunner schil ligt, en een witte kern, naar 

 sommiger meening lekkerder dan rijst. Hoewel dit graan moeilijk te 

 schillen is, wordt het veel gegeten, maar slechts als versnapering 

 en bij de westerlingen is het veracht. Men moet het een nacht in 

 water weeken en dan voorzichtig stampen. Met klappermelk kookt 

 men er een brij van, doch de korrels smelten zoo niet als die van 

 rijst (R.). Volgens Heyl leverde het verwerken van den oogst tot 

 beras geen moeilijkheden op, zeker niet meer dan het stampen van 

 rijst, en wat de toepassing betreft : Van der Kemp zegt, dat djali 

 groote overeenkomst bezit zoowel met maïs als met rijst, zoodat 

 haar gebruik eigenlijk geen nieuwe gezichtspunten opent voor hen, 

 die met deze beide andere granen bekend zijn. Toebereid op dezelfde 

 wijze als rijst is weinig onderscheid in smaak op te merken. De 

 inlander maakt er verschillende soorten kwe-kwe van en tape djali, 

 welke overeenkomt met de andere tapé-soorten. Te Batavia is 

 gepelde djali bij tijden in vrij groote hoeveelheid in de warongs 

 verkrijgbaar voor het maken van pap en blijkens een van 1912 dag- 

 teekenend bericht van de Internationale Crediet- en Handelsvere- 

 niging „Rotterdam" te Cheribon wordt van daar djaligort jaarlijks 

 tot een hoeveelheid van ca 1000 picol uitgevoerd naar Sumatra's 

 Oostkust en Palembang. De prijs varieerde in genoemd jaar in de 

 afscheephaven tusschen 6 en 7 gulden p. p. 



In tegenstelling met de wilde djali batoe wordt de eetbare 

 in West-Java djali boeboer genoemd. Volgens Van der Kemp zijn er 

 echter twee vormen, djali padi en djali bëtoel of djali ketan. De 

 eerste zou afkomstig zijn van Sumatra en op Java veel minder al- 

 gemeen wezen dan de laatste. De Landbouwleeraar Smits te Fort de 

 Koek deelde mij mede, dat in de Padangsche Bovenlanden de eetbare 

 hëndjèlai wordt onderscheiden in een //. bêras, die bij koken niet 

 kleeft maar het uiterlijk heeft van gekookte gort, en een h. sipoe- 

 loet, die wel kleeft. Heyl experimenteerde met eerstgenoemde. 



I><- blinkende steenharde vruchten van de var. agrestis, die niet 

 te pellen en daarom voor de voeding onbruikbaar zijn, dienen als 

 sieraad. Zij hebben een overlangsch kanaal, waardoor de as van het 

 aartje gaat, welke gemakkelijk kan worden verwijderd indien men 

 de vruchten pinkt ais de kleur aschgrauw is. Volgens Vorderman's 

 Kritische Beschouwingen hangt men snoeren er van wel kleinen kin- 



