100 GRAMINEAE. 



i9iii. het Tijdschr. v. Inl. Geneeskundigen 1896, hl. 32 wordt een stuk er 

 van, ter lengte van 4a 5 cM., fijn gestampt met een halve (jonge) 

 ananas en met ragi ; dit mengsel, met water verdund, wordt twee 

 maal daags ingenomen' als abortiefmiddel. Geschild en in schijfjes 



gesneden suikerriet, aan bamboespaantjes geregen, wordt langs den 

 weg verkocht als versnapering. Men kauwt het uit en werpt de 

 ampas weg ; het herinnert in smaak aan peren. In Atjeh en wellicht 

 ook elders wordt op de pasars en langs den weg het sap zélf voor 

 den gaanden en komenden man met een primitief persje bereid. 

 Rumphius (V, bl. 189) deelt mede, dat men op Ternate rietsap indikt 

 om er een drank van te bereiden, kilang geheeten. Alen giet het in 

 een half in den grond gegraven pot met een kommetje moer van bier 

 of anderen gegisten drank en doet er na een paar dagen drie of 

 vier hiiwkoe\vas-r\\\zomzx\, wat djintën en een weinig kaneel bij : 

 dan laat men het een maand lang ongestoord verder gisten. Kilang 

 maakt volgens R. spoedig dronken, doch geeft geen kater en zou vet 

 aanzetten, 

 suiker. Voor de bereiding der bruine inlandsche suiker zijn noodig een 



molen, een span vee om dien molen te drijven en een stel pannen 

 om in te dampen. De molen wordt naar den aanplant gebracht, of 

 — waar op grooter schaal wordt gewerkt — het riet naar den molen. 

 Een beschrijving van het persen vindt men o.a. in Van Gorkom's 

 O.I.C. dl II, bl. 165, zoodat die niet behoeft te worden overgenomen. 

 Bij het indampen moet echter worden stilgestaan, omdat de wijze 

 waarop dat geschiedt toch ter sprake zou moeten word-en gebracht 

 bij de bereiding van palmsuiker : de herkomst van het suikerhouden- 

 de vocht is, wat den aard der bereiding betreft, niet van invloed. Het 

 geschiedt, volgens De Bie, in een ijzeren pan op een in den grond 

 gegraven veldoven ; als brandstof gebruikt men de op vorige dagen 

 uitgeperste en middelerwfjl eenigszins opgedroogde stokken — bij 

 de bereiding van palmsuiker bezigt men brandhout. Onder het ko- 

 ken wordt aanvankelijk steeds meer schuim gevormd en om over- 

 koken te voorkomen, hangt men in de pan een bodemlooze bamboe- 

 mand, die het schuim bijeenhoudt. Naarmate de concentratie toe- 

 neemt, vermindert de schuimvorming en gaandeweg neemt de 

 vloeistof een stroogele kleur aan. Nu verwijdert men de mand, matigt 

 het vuur en kookt verder onder onophoudelijk roeren met een houten 

 spatel. Tevens wordt, nadat het schuimen heeft opgehouden, een 

 weinig van een oliehoudende stof bij de stroop gevoegd, zooals kcmi- 

 ripit. ricinus of fijn gewreven klapper, waarschijnlijk met het doel 

 opbruisen te voorkomen. Om na te gaan of de concentratie voldoende 

 is laat men eenige druppels snel afkoelen in water. Blijven die stroo- 

 perig, dan moet het koken worden voortgezet ; gaan rij over in vaste 

 klonters, dan wordt de pan van het vuur genomen. Na afnemen 

 wordt het roeren voortgezet en tenslotte vervangen door klutsen met 

 den spatel. Als de stroop een weinig is afgekoeld, schept men haar 

 over in vormen van verschillend maaksel, die, om verlies door op- 

 bruisen te ontgaan, eerst half worden gevuld; als die helft vast is 

 geworden giet men ze geheel vol. Na ongeveer een uur is de inhoud 

 verhard. De suiker wordl alsdan niet dadelijk in bladeren verpakt, 

 doch eerst een of twee dagen in de zon gedroogd. 



De inlandsche bruine suiker is dus een concentratie van het 



