ANOROPOGON. 133 



19/134. wordt gekweekt en daarom beschikt over een heirleger van inland- 

 sche namen, zooals: Atjeh : sëré mangat bi,threuë — Gajo: sëré — 

 Bat.: sëré (karo), sërèh (id.), sanggé-sanggé (toba) — Mal.: sêré 

 (vuig.), s. bëtoel (id.), s. sajaer (id.), sërai/s. goelai, sari (Amb.), 

 sëchai (Ogan), garama koesoe (Menado) — Minangk. : sarai, s. aroen, 

 s. batawi— Lamp.j sorai— Daj.: sërei (Samp., Kat.j, bëldnglak (Kenja), 

 salai (Tidoeng), sëgoemau (Tinggalan) — Soend.: sèrèh — Jav.: sëré — 

 Mad. : sërè (P. S. ), sëri (B.) — Bal. : sèé^- Bima: pat aha 'mpori— 

 Soemba : këndoöeng witoe — Alf. Minah. : tonti (bant.), sarimbata' 

 (tb.), salimbata' (t.t.), salimata' (tonsaw.) — Gorontalo: timboe' alé — 

 Bwool: langilo — Barèe: tiwo mbane, timbo wane— Mak.: saré — Boeg.: 

 sëré — Roti •: naoe sina — Timor: hoe moeke (W.) — Leti: tënian malai 

 — Kei: ri mcm.il — Gorom: dirangga — O.-Ceram: tapisa-pisa — W. 

 Ceram: eri makoe — Z. Ceram: laoe wasiro — Alf. Amb.: hisa, hisa-hisa, 

 hisajè, saïsa — Oeliass. : hisa (Har.), isalo (N. Laoet), hisal-hisal 

 (Sap.), — Boeroe: bisa (Kajeli) — N. Halman.: boeboe (Ga\.), liri (Tob., 

 Loda, Pagoe), iri-irihi (Modole) — Ternate: gara ma koesoe — Tidore: 

 bara ma koesoe. Rumphius beschrijft het (V, bl. 181) onder den naam 

 Schoenanthum amboinicum en zegt, dat het in de ,,oostersche 

 kwartieren" spontaan opschiet op luchtige bergen onder ander snij- 

 gras, o. a. op den Sireeberg even beoosten het Kasteel Victoria. 

 Op Java wordt het volgens De Bie (Inl. Landb. II, bl. 22) zoo goed cultuur, 

 als uitsluitend geplant op de erven en op tegalans aan de randen 

 van terrassen tusschen andere gewassen in. De vermenigvuldiging 

 geschiedt langs ongeslachtelijken weg, daar op Java deze vorm 

 naar men zegt nooit bloeit. De jonge scheuten worden in den regel 

 zonder voorafgegane grondbewerking geplant en stoelen zoo snel 

 uit, dat reeds na een maand van de best ontwikkelde pollen eenige 

 scheuten kunnen worden afgebroken en verder kan mensomslangerdan 

 een jaar geregeld elke maand op gelijke wijze te werk gaan (De Bie). 

 Voor den verkoop worden de bladschijven altijd weggesneden, zoodat 

 alleen de elkaar gedeeltelijk omgevende bladscheeden overblijven. 

 Vermoedelijk geschiedt dit met het oog op het uiterlijk van de 

 marktwaar, want de scheeden bevatten volgens De Jong (Teysmannia 

 1909, bl. 181) minder aetherische olie dan de schijven. 



Wegens haar specerijachtigheid wordt sëré — aldus Rumphius — Gebruik, 

 op deze eilanden algemeen gekookt bij allerhande visch, daar zij 

 de saus geurig maakt en tevens goed is voor de spijsvertering ; 

 voorts drijft zij de urine, het zweet en de maandstonden uit. Ook 

 prepareert men er de sagoèer mede die men eenige maanden lang wil 

 goedhouden. Daartoe voegt men bij elke 16 kannen sagoèer twee 

 handenvol schoongemaakte sëré, een paar stukjes gember, eenige 

 fijngesneden muskaatnoten en 3 of 4 eieren, waarna de drank wordt 

 opgekookt en in vaten bewaard. Dit is wel een barsche drank, maar 

 zeer gezond voor zeevarenden en soldaten die in het leger zwerven, 

 welke lieden gemeenlijk waterzuchtig worden en bij dezen drank 

 bijzonderen baat vinden. Een afkooksel van sëré is een voortreffe- 

 lijke mondspoeling tegen tandpijn en zwelling van het tandvleesch, 

 voortvloeiende uit gevatte koude (Rumph.). 



Sëré is ook thans nog algemeen in gebruik als kruiderij. Verder is 

 zij een der bestanddeelen van den volksdrank, die in West- Java bari- 

 drèk en in Midden- en Oost-Java sërbat heet. Ook stookt men er vol- 



