ANDROPOGON. 139 



19/134. Great millet, Guinea corn, Jowar (Eng.- Indië), Juar (id.), Milo— 



Bat.: Djaba bëndil (karoj, Dj. bëngkok (id.) — Mal.: Djagoeng 

 röfe'(Timor), ? Djawaras, Gandoem, Gèndoem — Minangk.: Dja- 

 goeëng garai (open pluimen), Gandoen (gesloten pluimen) — 

 Soend.: Djagoeng tjëtrik, Gandroeng, Gandroem, G. dëgëm, 

 G. djabag, G. goewenp, G. koempaj, G. titinggi, G. tjindi, 

 G. tjrigoe, Go'èi — Jav.: Djagoeng inda, Dj. pari, Dj. tjantèl, 

 Gandoem, Ontjèr, Tjantèl — Mad.: Djhaghoeng boelir, Ontjèr 



— Bali: ? Djawa — Sas.: ? Gëtém — Soemba: Watar hamoe (O.) 



— Sawoe: Tëraé fiawoe — Flores: Sela (Manggarai) — Solor: 

 Dela — Bwool: Djétoengo — Barèe: Tamboelao — Mak.: Batara 

 todjèng — Boeg: Bata — Roti: Péla hik, Mbéltf dae' (dial.), 

 Mbélak hiëk (dial.), Mpéla hiak((\m\X Pela' dae' (dial.): — Ta- 

 nimbar: Slaroe afnéri— Kei: Star ewav— N. Halmah.: Goewapo 

 en Rorë (Gal., Tob., Loda), Loré (Modole), Oetoem (Pagoe) — 

 Ternate: Rorè — Tidore: Lorè. 



Forsch, opgericht, zeer veranderlijk gras met massieve halmen, 

 breede bladeren en overhangende of knikkende, losse of dichte 

 pluimen met groote, al of niet genaaide aartjes. Het is inheemsch 

 in Afrika en wordt daar alsmede in Eng.- Indië sinds overoude 

 tijden geteeld als graangewas ; thans is het verbreid over alle 

 warmere, droge streken der aarde. Den geheelen Archipel door 

 worden verschillende vormen geteeld langs de randen van droge cmtuur 

 bouwvelden, doch nergens in het groot, omdat hier de vruchten, even- 

 als die van Coix en Setaria, niet als hoofdvoedsel dienen en de 

 opbrengst achterstaat bij die van maïs. Het meeste werk schijnt 

 men er nog van te maken in het droge zuidoostelijke deel en zelfs 

 daar geeft men er zich geen moeite voor. Van de als bijzonder 

 vlijtig bekend staande rotineezen leest men in het Tijdschr. v. N. I. 

 1849 II, bl. 321, dat waar gebrek aan water dwingt om af te zien 

 van het aanleggen van natte rijstvelden, maïs, gierst (Setaria), 

 djagoeng rotc en jobstranen worden geteeld ; al deze granen worden 

 echter geplant zonder grondbewerking. Rumphius (V, bl. 194), die 

 zich meer in het bijzonder bezig houdt met de var, saccharatus 

 (suikergierst — Mal.: batari — Jav.: djaja moetri — Mak.: batara — 

 Boeg.: bata), zegt, dat de Sorghum weinig , .gehavend" wordt, 

 omdat de zaden niet goed van smaak zijn en dat men hem op Bangs^aai 

 en Boeroe om de droge velden plant niet zoozeer om er direct 

 voordeel van te trekken, als wel om de vogels te spijzigen, die 

 anders de te velde staande rijst groote schade toebrengen. Inder- 

 daad worden in landen waar men met Sorghum beter vertrouwd is 

 dan hier de vormen van de var. saccharatus wèl om het sap en vooral 

 als veevoeder geplant, maar niet als graangewas, omdat de produc- 

 tiviteit gering is en de vruchten ook in het stadium van rijpheid 

 looizuur in belangrijke hoeveelheid bevatten. 



Bij de batari i? het merg van den stengel voos en saprijk, bij- 

 na zoo zoet als dat van het suikerriet, doch suiker wordt er niet stroop. 

 van gemaakt ; men kauwt het slechts als vernapering (Rumph.). Als 

 grondstof voor de bereiding van suiker verkeert Sorghum in onge- 

 veer dezelfde positie als maïs : het sap bevat aanzienlijke hoeveel- 

 heden zetmeel en gom, die het uitkristalliseeren der suiker 

 verhinderen ; dat uit het boveneinde der stengels en uit water- 



