ORYZA. 221 



platte manden ; vervolgens worden zij met een plank geplet en in 

 de zon gedroogd, waardoor de kafjes omkrullen en de korrels los- 

 laten. De ten slotte door wannen gezuiverde platgedrukte korrels 

 dienen tot versnapering ; in een pan geroosterd worden zij met 

 geraspte klapper en zout, soms ook wel met suiker, gegeten. 



De bij het stampen of malen der korrels ontstane zemelen, in zemeiet 

 het Jav.: dëdek, in het Soend.: hoeöet genoemd, zijn van verschillen- 

 de waarde. Het buitenste ruwe omhulsel der vruchten is blijkens 

 het Algemeen Landbouwweekblad van December 1918, bl. 877, 

 bruikbaar gebleken om te worden vergast voor het drijven van zuig- 

 gasmotoren. In Burma, waar een groote voorraad van dit artikel 

 beschikbaar is, werd door proefnemingen aangetoond, dat de dop- 

 pen als brandstof gebezigd voldoende hitte geven voor het smelten 

 van glas en dat de asch kiezelzuur bevat van genoegzame zuiverheid 

 om het te kunnen gebruiken voor het maken van kleurloos glas, 

 terwijl de fijn verdeelde toestand waarin het gewonnen wordt het 

 voor deze toepassing bijzonder geschikt maakt. Men verwachtte, 

 dat op deze wijze het gebrek aan zuiver kiezelzuur tot het verleden 

 zou behooren (Indian trade Journal Febr. 1919, bl. 211). De eigen- 

 lijke zemelen zijn van beteekenis om hun voedingswaarde. De grovere 

 worden volgens De Bie (l.c. dl I, bl. 60) in het varkensvoer gekookt, 

 de middelste aan het pluimvee gegeven, terwijl de fijnste, Jav. : 

 bêkatoel, Soend. : hoeöet loentè, als extra-voeding voor paarden en run- 

 deren dienen, doch doorgaans met de middelsoort worden vermengd. 

 De fijnste soort wordt, na zuiveren, ook gebezigd voor de bereiding 

 van inlandsche voedings- en genotmiddelen. Het aantal versnape- 

 ringen dat van rijst- en këtanmeel wordt gemaakt is zonder tal. 



jonge rijst wordt wel gebruikt tot het maken van stijfsel voor stijfsel, 

 het toebereiden van het doek, bestemd om te worden gebatikt (Jas- 

 per & Pirngadie, Batikkunst, bl. 15). Verder is zoowel de gewone 

 rijst als de niet voor hoofdvoeding gebezigde kleefrijst (këtan) 

 de grondstof voor een aantal producten, die Vorderman uitvoerig 

 bespreekt in het Geneesk. Tijdschr. v. N. I. 1893, bl. 343 e.v. In de 

 eerste plaats wordt van rijst en këtan, evenals van maïs en cassave- 

 wortcl (Manihot utilissima pohl), tape bereid: Genoemde stoffen Tape. 

 worden, goed gaar gekookt, op tëtampa's uitgespreid en na bekoelen 

 gemengd met ragi, een praeparaat dat straks zal worden besproken. 

 Indien rijst of këtan het uitgangspunt is moet het mengen geschie- 

 den met een houten lepel, omdat de grondstof zuur wordt en een 

 roodachtige kleur aanneemt als ze met de vingers wordt aangeraakt. 

 Het mengsel wordt in een aarden pot gedaan, met pisangbladeren 

 toegedekt en op een koele plaats gezet. Spoedig gaat het in gisting 

 over en na twee dagen is het voor verkoop geschikt ; de smaak is 

 niet onaangenaam rinsch. Tape van graan wordt in toegevouwen 

 pisangbladeren verkocht en heet, naar de grondstof, tape nasi, 

 t. këtan of t. djagoeng. Indien bestemd voor culinaire doeleinden 

 worden grondstoffen van goede kwaliteit gebezigd ; voor technische 

 toepassingen, zooals de fabrikatie van arak en de reductie van 

 indigopap, kan worden volstaan met minder hoedanigheid. 



Als het vocht van tape, bereid van witte kleefrijst, wordt Brem 

 ingedampt, ontstaat een witte, kneedbare, zeer hygroscopische zelf- 

 standigheid, de vaste brem, welke rinschig zoet smaakt en op de 



