MONERMA — TR IT ICUM. 259 



19/408. eenige opgaven vermeld uit de vorige eeuw betreffende de cultuur 

 van tarwe, maar deze is uit den aard der zaak van meer belang ge- 

 weest en van nog ouderen datum. In 1790 zijn in dl V der Verhand. 

 v. h. Bataviaasch Genootschap (bl. 29 — 36 van den tekst) berichten 

 gepubliceerd omtrent geslaagde proeven in 1784 op Jacatra genomen 

 met kaapsche tarwe en kort voor 1790 in Cheribon met kaapsche, 

 japansche, perzische en chineesche tarwe. In het oudste verslag is 

 zelfs reeds sprake van semarangsch brood, gebakken van aldaar ge- 

 wonnen tarwe. De Hoofdcommissie van Landbouw berichtte in haar 

 Algemeen Verslag van 31 Maart 1828 (Bataviasche Courant van 24 

 April 1828 e. v.), dat in Soerakarta jaarlijks 1000 picol tarwe werd 

 geoogst en dat men die hoeveelheid zou kunnen vervijfvoudigen. Als 

 zeer belangrijk werd opgemerkt, dat de korrelgrootte na 30-jarige 

 cultuur nog geen achteruitgang vertoonde. De subcommissie voor 

 Pasoeroean rapporteerde, dat tarwe — die vergelijking met de euro- 

 peesche kon doorstaan — werd verbouwd in het Tenggersche en het 

 Malangsche ; op den Tengger is blijkens het Verslag 1917 van den 

 Landbouwvoorlichtingsdienst, bl. 135 die cultuur, zij het ook op klei- 

 ne schaal, tot op den huidigen dag voortgezet. De commissie vestigt 

 voorts de aandacht op drie korenmolens te Batavia. Ook op Timor 

 heeft een bepaalde tarwe-cultuur bestaan. In het Tijdschr. voor 

 Ned.-lndië 1849 II, bl. 64 leest men : In vroeger jaren werd er in 

 Amanoebang veel tarwe gewonnen, doch gestadige onlusten hebben 

 hinderpalen voor den afvoer doen ontstaan en daardoor de cultuur 

 vernietigd. In het Portugeesche gebied is men gelukkiger geweest : 

 behalve dat er in de groote eigen consumptie wordt voorzien voert 

 men 5 tot 12 honderd picol uit. Teysmann vermeldt van zijn reis over 

 Java (Natuurkundig Tijdschr. v. N. I. 1855, bl. 281) een inlandsche 

 tarwe-cultuur op den Merbaboe. Een overzicht van den gang van 

 zaken daar vindt men in het Tijdschrift van het Indisch Landbouw- 

 genootschap 1871, bl. 59. In 1832 zou de cultuur er met 285 1 bouw 

 op ca 5000 voet haar hoogtepunt hebben gehad. Door een totale 

 oogstmislukking verdween het gewas er gedurende eenige jaren, doch 

 de cultuur herleefde doordat het bestuur nieuw zaad aanvoerde uit 

 Soerakarta. In 1871 was het areaal op den Merbaboe ingekrompen 

 tot 37i bouw. De bevolking benutte voor deze cultuur de onder de 

 namen melasih itam en merah bekende gronden, liefst glagahvelden, 

 en verkoos daarvoor tarwe boven maïs en andere droge gewassen. De 

 bodem werd 3 of 4 maal geploegd, geharkt, dan weder losgemaakt en 

 beplant op de wijze v.an padi gogo. Het zaaizaad werd in bossen in 

 den bolster bewaard, eenige dagen van te voren van de aren losge- 

 maakt en met asch vermengd uitgezaaid. Per bouw werd een picol 

 zaad verbruikt. Bemesten en wieden werden onnoodig geacht. De 

 planttijd was Februari/Maart, zoodra de hevige regens afnemen ; de 

 oogst viel in het laatst van Augustus of begin September en lever- 

 de bij welslagen 5 picol koren op. Het Verslag 1875 van ' Lands 

 Plantentuin vermeldt, dat van Salatiga tarwe was ontvangen, waar- 

 van de kwaliteit veel te wenschen overliet, wat Scheffer toeschreef 

 aan cultuurfouten. In genoemd jaar werd nog slechts 3i bouw met 

 dit gewas beplant, die gewoonlijk niet meer dan 4 picol per bouw 

 opleverden. Vroeger, zegt Scheffer, moet de tarwecultuur op vele 

 plaatsen met goeden uitslag zijn bekroond, doch bijna overal is zij 



