TRITICUM. 261 



19/408. die gedurende den gansenen groeiduur slechts drie buien had gehad 

 van tezamen 61 mM. De zaaitijd moet hier om deze redenen in het 

 algemeen liggen in het eind van den westmoesson. Op den Tengger 

 bleek men ook in den regentijd wel te kunnen zaaien, misschien om- 

 dat daar de relatieve vochtigheid van de atmosfeer het geheele 

 jaar door laag is. De in de jaren 1916/18 op tal van plaatsen 

 genomen kleine proeven toonden aan, dat in streken boven 2000 vt 

 waar tijdens den groei geen of nagenoeg geen regen viel maar 

 de grond vochtig genoeg was om een krachtige ontwikkeling, vooral in 

 den eersten tijd^ mogelijk te maken, vroeg rijpende vormen afkomstig 

 uit subtropisch gebied, als Britsen- Indië en Australië, gezond en 

 krachtig konden opgroeien. Waar ziekten optraden verschenen deze 

 eerst gedurende of na den bloei. Een droge atmosfeer bleek vooral 

 tiidens den bloei en het rijpen van groot belang te zijn ; regens in 

 die periode doen den oogst mislukken door het hevig optreden van 

 graanschurft. Men kan in deze ervaringen een aanwijzing zien, zegt 

 Koch, dat, als ziekten kunnen worden voorkomen, tarwe een bevredi- 

 gend beschot kan geven. De mooiste uitkomsten werden bereikt op 

 het Tenggergebergte op een hoogte van 6 a 7000 voet. De proeven 

 leerden verder, dat aan een ietwat zandigen bodem de voorkeur moet 

 worden gegeven boven zware, sterk uitdrogende en daardoor scheuren- 

 de gronden, dat een grondbewerking tot 5 a 6 duim diepte gewoonlijk 

 voldoende is en dat om een regelmatigen stand te verkrijgen dicht 

 moet worden uitgezaaid. Bij een rijenafstand van 15 a 20 cM. en dun 

 uitstrooien van het zaad in de rij krijgt men weinig uitstoelmg, 

 maar de hoogste opbrengsten. Aanbevelenswaard is den aanplant te 

 wieden en daarbij een lichte grondbewerking tot te passen. De 

 groeiduur varieert tusschen 3| en 5 maanden, afhankelijk van de 

 verbouwde variëteit, de hoogteligging en de meerdere of mindere 

 luchtvochtigheid. 



Of tarwecultuur hier onder de huidige verhoudingen met voordeel 

 kan worden gedreven is dus in de voornaamste plaats een econo- 

 mische kwestie. Als inlandsche cultuur staat of valt zij met de 

 vraag of er grooter voordeel mee is te behalen dan met andere 

 droge gewassen als maïs en bergrijst, en als broodgraan is de afzet 

 er nog niet van verzekerd, zoodat men in 1919 in de Preangerbode 

 herhaaldelijk belangrijke hoeveelheden tarwe als veevoeder moest 

 aanbieden. Overigens verkeert tarwe in de begunstigde positie, dat 

 de vormen hier spoedig „hard" schijnen te worden en het meel er van 

 derhalve zeer geschikt is om te vermengen met het geïmporteerde 

 meel van „zachte" tarwe ; een zoodanig mengsel geeft voortreffelijk 

 brood. Ook als eigen voedingsmiddel van de inlandsche bevolking 

 in streken met een geprononceerden drogen moesson is tarwe niet 

 van belang ontbloot. Op den Tengger wordt dit graan volgens het 

 aangehaalde Verslag 1917 van den Landbouwvoorlichtingsdienst van 

 oud's als pap gegeten en in voedingswaarde hoog aangeslagen. Aange- 

 zien de tenggerees nagenoeg uitsluitend van maïs leeft, die 8 maan- 

 den te velde' staat, kan tarwe, welke reeds na 4 maanden oogstbaar 

 is, een rol van beteekenis vervullen, mede om verandering te brengen 

 in de eenzijdige maïsvoeding der bergvolken. Koch deelt mede, dat 

 behalve in den vorm van meelpap bij wijze van versnapering, de 

 gepelde korrels met bras diagoeng vermengd gestoomd worden genut- 



