BAMBUSA. 277 



Rumphius bekend was een paar geledingen van een stengel, bij voor- 

 keur een die op jongen leeftijd gebroken is. Dit stuk wordt een 

 heel lid diep in den grond gezet en het bovenste open lid houdt 

 men steeds gevuld met water, wat den groei heet te bevorderen. Ori 

 vereischt meer ruimte dan apocs ; men plant ze daarom 2 R. R. van 

 elkaar. Na drie maanden begint de stek de gedoomde takjes uit te 

 zenden, die volwassen gretig heeten en na 12 maanden ontstaan de 

 recht opschietende halmen, als katèk aangeduid. De vermenigvuldi- 

 ging kan ook wel geschieden op dezelfde wijze als bij andere bam- 

 boe, met rhizoomstukken, maar men past die nooit toe wegens de 

 moeite die het verkrijgen van dit plantmateriaal zou kosten en ook 

 om de beschutting te behouden, die voor deze soort noodzakelijk is. 

 De jonge spruiten verschijnen tegen het begin van den regentijd en spruiten. 

 vormen een geliefde groente. Op vette gronden wordt deze soort 

 productief in het 7 e , op magere soms pas in het 12 e jaar. Men kapt Halmen. 

 de halmen 10 tot 12 voet boven den grond, omdat de stoel volgens 

 Sollewijn Gelpke omver zou vallen als hij niet door de stompen werd 

 gesteund. Die stompen bedekken zich dadelijk met een rijke vegeta- 

 tie van gedoomde takken, die een uitmuntende afsluiting geven en 

 de zoo zeer gezochte scheuten beschermen tegen dieven. Een middel- 

 matige stoel geeft volgens hem als oogst van drie jaren ca 18 sten- 

 gels ; de waarde per halm was in zijn tijd het dubbele van apoes. 

 Men gebruikt deze soort bij den huisbouw voor palen en stutten ; 

 de suikerfabrieken stelden haar op prijs als grondstof voor het 

 vlechten van krandjangs. Rumphius beschrijft de stengels als groen, 

 altijd krom, hoogstens een arm dik, doch gewoonlijk dunner, zoo dik 

 van wand, dat er bijna geen holte overblijft en zoo hard, dat de 

 vonken er afvliegen als er met een goede bijl op wordt geslagen. 

 Hij zegt, dat zij zeer geschikt zijn voor stijlen en palen, dat zij in 

 den grond het duurzaamst zijn van alle bamboesoorten en niet wor- 

 den aangetast door boeboek. In het Tijdschr. v. h. Kon. Ned. Aard. 

 Genootschap 1902, bl. 396 wordt insgelijks de boelo totowang geroemd 

 als sterk en duurzaam en zeer gewild voor ,, betimmering" der hui- 

 zen. Dat het een soort is met superieure eigenschappen blijkt overi- 

 gens ook daaruit, dat er er in de Philippijnen volgens Philippine 

 Journal of Science C. 1911, bl. 110 bijna alle voor export bestemde 

 hoeden van worden vervaardigd. 



Jonge bladeren en takjes van bamboe, bij voorkeur bamboe doeri, Bladeren, 

 worden op Madoera veelvuldig gebruikt als veevoer en het is ver- 

 wonderlijk te zien hoe de scherpe, vrij groote doorns, die zich krans- 

 gewijs aan de takjes bevinden, zonder nadeel worden verorberd 

 (Veeartsenijkundige Bladen 1889, bl. 285). 



Het staat niet vast, dat alle gedoomde bamboe behoort tot één vormen, 

 botanische soort. Reilingh (l.c.) vermeldt voor Besoeki naast een 

 bamboe doeri of ori — die hij minderwaardig noemt wegens te ge- 

 ringe duurzaamheid en daarom alleen geschikt voor inlandsche wo- 

 ningen, pagers en grof vlechtwerk — een vrij wel waardeloozen 

 gedoomden vorm onder den naam gesing, die binnen het jaar verrot 

 en alleen geschikt is voor brandstof. Hasskarl's Nut No. 138 zegt 

 van awi liaoer tjoetjoek, dat men de leden veelvuldig gebruikt als 

 wateremmers, wat voor een bamboe met kleine holte een zonder- 

 linge toepassing zou wezen. Voorts deelt hij mede, dat als men deze 



