HELEOCHARIS — FIMBRISTYL.IS. 297 



20/471. (Pemimpin pengoesaha tanah, Dec. 1915, bl. 21) in het district Sapoe- 

 ran van de afd. Wonosobo der res. Kedoe ; verder wordt zij gedreven in 

 het district Godean van het regentschap Sleman (res. Djogjakarta) 

 en hier en daar in moerassige terreininzinkingen in de res. Solo, 

 in Ngavvi, Magetan, Madioen en in Blitar (res. Kediri), in het al- 

 gemeen in waterrijke streken tusschen 1000 en 2800 voet boven 

 de zee. Op geringere hoogte geplant, zooals op de Sangi-eilanden, 

 blijkt voor een krachtigen groei schaduw noodig te zijn, doch dan 

 schijnt de wasdom ook verbazend snel te wezen, aangezien 2 a 3 

 maanden na het planten de langste stengels reeds bruikbaar zijn. 

 Volgens Johan (Verslag Yezelcongres d! I eerste stuk, bl. 193) wordt 

 op Java een gematigd klimaat noodig geacht om deugdelijk materiaal 

 te verkrijgen en mag het bevloeiingswater nooit ontbreken, dewijl 

 droogstaan gedurende slechts enkele dagen geel worden van den 

 aanplant en sterken achteruitgang van de duurzaamheid van het 

 product tot gevolg heeft. De méndong verlangt een eenigszins 

 zandigen of grintachtigen bodem. 



De cultuur komt, wat grondbewerking betreft, ongeveer overeen Aanleg. 

 met die van sawahrijst ; soms bestemt men er sawahs voor die voor 

 padi minder geschikt zijn, doch meestal uit zichzelf zeer waterrijke 

 terreinen, die geterrasseerd worden op dezelfde wijze als sawahs. De 

 dijkjes wordenvrij zwaar gemaakt, omdat het water minstens \ voet 

 hoog dient te staan en doorbraak ook bij grooten toevloed voorko- 

 men moet worden. De grond wordt goed behakt en bemest met ver- 

 schen stalmest, dan een dag of vijf met rust gelaten en voor het be- 

 planten gelijk getrokken. Gewoonlijk zijn de vakken, in verband met de 

 watervoorziening, niet grooter dan 15 a 20 vierkante roe. Hoewel 

 men uit den aard der zaak niet afhankelijk is van den regen, en dus 

 het geheele jaar door kan planten, geschiedt de aanleg bij voorkeur 

 in den oostmoesson om het gewas te vrijwaren voor zware buien, die 

 het zouden neerslaan. Het plantmateriaal wordt verkregen door 

 scheuren van oude zoden ; twee of drie scheuten, teruggebracht tot 

 een lengte van ca H voet, worden als rijstbibit rechtop in den zach- 

 ten bodem gedrukt "in een verband van l a 1 voet, naar het gehal- 

 te van den" grond is. Langs de dijkjes laat men in den regel een 

 strook van 0.50 M. breedte onbeplant in verband met de waterverver- 

 sching en het onderhoud van de dijkjes. Na 1 a 2 weken zijn de 

 planten aangeslagen en beginnen zij uit te stoelen, wat voortduurt 

 tot op den leeftijd van 4 of 5 maanden, als wanneer de zode bestaat 

 uit 100 a 120 halmen. Snijdbaar is de aanplant na 6 a 9 maanden — 

 naar gelang een gendjah- of dalamvorm wordt gekweekt ; bloei is als- 

 dan nog niet ingetreden, doch de oudste planten beginnen geel of 

 bruin te worden. Intusschen heeft de verpleging vrij veel zorg ver- onderhoud, 

 eischt ; de dijkjes zijn gestadig nagegaan en verder heeft men gere- 

 geld moeten wieden, aangezien onkruid de opbrengst zoowel naar de 

 hoeveelheid als naar de hoedanigheid sterk benadeelt. Overjarige 

 aanplantingcn moeten ook worden uitgedund, als op den duur de 

 zoden te groot worden. Met het oog op de zorgen voor het onderhoud 

 worden de aanplantingen nooit ver van huis aangelegd. 



Voor men tot oogsten overgaat laat men het vak droog loopen ; men oogst, 

 snijdt de halmen met een grasmes iets boven het voormalig water- 

 peil af. Als het vak is afgeoogst dient men aan elke zode een wei- 



