CORYPHA. 309 



len van de op Celebes thuishoorende prauwen worden vervaardigd. 

 Zij zijn licht, buigzaam, bestand tegen zeewater en zeer goedkoop. 

 Ook op de havenplaatsen op Java, bijv. Batavia, zijn deze weefsels 

 in constant gebruik bij de prauwvaart ; men noemt die daar kadoet. 



Voor economische gegevens betreffende de agël-industrie in 

 Zuid-Celebes zie nog : Nota betreffende den Koeal of Gëbangpalm, 

 door Walraven in Verslag Vezelcongres dl I, bl. 218. 



Ook Madoera levert agël-weefsels voor uitvoer. De beste kwali- 

 teit daar is een vrij dicht geweven stof van 90 x 35 cM., gebruikt 

 voor geldzakken : de prijs bedroeg in loco 2\ cent per stuk. Een 

 middelsoort weefsel, 175 x 60 cM., minder correct geweven, wordt 

 gebruikt voor halve-picolzakken voor locaal vervoer van rijst en 

 inaïs en kostte 5 cent per weefsel. Deze en de vorige soort zijn 

 alleen van plaatselijk belang. Een derde, grove soort, 395 x 75 cM., 

 wordt opgekocht voor 12 a 15 cent per stuk voor het maken van 

 picolzakken. Deze zakken worden in balen van Madoera uitgevoerd 

 naar Padang, waar zij worden gebruikt (met een jute buitenzak) 

 voor het verpakken van koffie voor de amerikaansche markt. * Een 

 zeer grove soort ten slotte, 375 x 75 cM., ter waarde van 8 a 12 cent 

 per stuk, wordt opgekocht voor het verpakken van meubelen e.d. 



Het weven van agël heeft in het eerste decennium dezer eeuw bij- 

 zondere belangstelling genoten van de zijde van de Overheid. De 

 toenmalige Directeur van O. E. & N. streefde een zoodanige kwali- 

 teitsverbetering na, dat de matzakken zouden kunnen dienen voor 

 de door het Gouvernement te verzenden producten als rijst, koffie 

 en zout. Aangezien zij echter ondeugdelijk bleven — o.m. het gevolg 

 van speciale eigenschappen van de agël — en bij technische verbe- 

 tering van het weefprocédé de kosten verbiedend hoog bleken te 

 zijn, werd van verdere pogingen om de ingevoerde goeni's te doen 

 vervangen door agëlzakken afgezien. Het hierop betrekking hebbend 

 dossier, waaruit het voorgaande grootendeels is geput, is gepubli- 

 ceerd in het Tijdschr. d. Ind. Mij.v. N. & L., dl 76— 1908, bl. 147 e. v. 



Van de volwassen bladeren, bij voorkeur de pas geopende, worden 

 kadjangmatten vervaardigd (men zie onder Pandanus atrocarpus en 

 Metroxylon spec. div., waar eenige cijfers worden genoemd omtrent 

 de handelsbeweging). Volgens Sollewijn üelpke (l.c.) kan men per 

 jaar een 12-tal bladeren van een boom kappen. Om kadjangs te ma- 

 ken worden de bladeren in reepen gesneden langs de vouwen, zoodat 

 de nerf in het midden komt. Men legt die strooken in dubbele laag 

 zoo op elkaar, dat elke reep in de bovenste laag twee aansluitende 

 helften in de onderste laag bedekt en zij worden dan op vier of vijf 

 plaatsen met een doorgaanden rotandraad met grove steken gere- 

 gen. Twee van deze reeksen worden, met de punten naar elkaar toe- 



* Het vervoer van koffie naar Amerika geschiedde voorheen zoowel van 

 Padang als van Makassar met zeilschepen en deze koffie was steeds verpakt 

 in agëlzakken (waartegen het kalme transport per zeilschip zich niet verzette). 

 De lange reis kwam uiterlijk en kwaliteit der koffie ten goede en deze ver- 

 betering schreven de amerikaansche koopers toe aan het emballagemateriaal. 

 Toen de zeilschepen uit het vervoer werden verdrongen, bleven dan ook de 

 koopers de oude verpakking eischen en daar deze niet bestand is tegen 

 vervoer per stoomschip, vooral met overlading onderweg, had de verkooper 

 te zorgen voor een deugdelijker verpakkingswijze. 



