316 PALMAE. 



Sap. Het belangrijkste voortbrengsel van dezen boom is het palmsap. 



Een uitvoerige beschrijving van de wijze van exploiteeren op Timor 

 — klaarblijkelijk overeenkomende met de in Eng.- Indië gevolgde 

 methode, die het onderwerp uitmaakt van een geïllustreerde verhan- 

 deling in The Agricultural Journal of India 1920 (Vol. XV), hl. 32 — 

 vindt men in het Natuurk. Tijdschr. v. N. I. dl 34, bl. 306. Daar deelt 

 Teysmann mede, dat de pohon toewak wordt getapt als de bloem- 

 kofven, zoowel van de mannelijke als de vrouwelijke boomen, zekere 

 lengte hebben bereikt, doch vóór de bloemen zich openen. Van de 

 vrouwelijke trossen worden de knoppen bij den bloemstengel glad 

 weggesneden ; de stengel zelf ondergaat geenerlei bewerking, behalve 

 het afsnijden van het uiteinde en het afnemen dagelijks van een schijf- 

 je, om het sap bestendig te doen vloeien in het daaronder gehangen, 

 van lontarblad gevouwen vat. De mannelijke bloemtrossen daaren- 

 tegen eisenen een bijzondere behandeling. De vier of vijf aren wor- 

 den elk afzonderlijk van haar nog niet geopende knoppen ontdaan, 

 waartoe men een soort houten nijptang of notenkraker bezigt, be- 

 staande uit twee ronde stukjes hout, die aan een der einden beweeg- 

 lijk zijn verbonden, doch niet op elkaar sluiten. Met dit instrument 

 worden de aren aan alle kanten zoo lang geknepen, tot de knoppen 

 vernietigd zijn en derhalve geen sap kunnen verbruiken. Dagelijks 

 snijdt men nu van alle aren, evenals bij den vrouwelijken stengel, 

 een stukje af. Het uit de mannelijke bloemstengels getapte sap is 

 minder zoet en lekker dan dat uit de vrouwelijke. Volgens Rumphius 

 is ook de hoeveelheid niet groot en dient het voor geen andere 

 dan medicinale doeleinden. Hetzelve 's morgens op de nuchtere maag 

 gedronken is heilzaam tegen tering, bloedspuwen en dysenterie. Im- 

 mers, men heeft op Ceyjon ervaren, dat sommige europeanen, dewelke 

 met de voorschreven ziekten bezocht en van onze meesters genoeg- 

 zaam als verlaten waren, door dezen drank zijn geholpen en er ter- 

 stond baat bij gevonden hebben. Het sap uit den vrouwelijken bloem- 

 stengel komt overeen met dat van den klapper, doch het heeft een 

 bijzonderen smaak, is wat rooder en veel vetter en daarom geschik- 



stroop. ter om er de lichtgele suiker van te koken. Men heeft bevonden, 



dat deze suiker bij nieuwelingen, die haar te gulzig eten, rooden 

 loop veroorzaakt, maar de inlanders houden haar voor de beste om 

 te mengen bij hun medicijnen, alsmede bij het droge reukwerk Stanggi, 

 aan 't welk zij een bijzondere gratie of lieflijkheid geeft (R.). 



Lontarsuiker speelt in de residentie Timor een belangrijke rol 

 als voedingsmiddel. In het Tijdschrift voor Nederlandsch-Indie 

 1849 II, bl. 321 wordt gezegd, dat zoowel de savoeneezen als de roti- 

 neezen het tot stroop ingedikte sap, met water verdund, nuttigen 

 met vleesch, visch of andere spijzen. In Verhandel. Bat. Genootschap 

 dl 2, bl. 89 wordt van die verdunde stroop gesproken als van spijs 

 en drank tegelijk, het eerste voedsel ook dat kinderen wordt toege- 

 reikt. Een speciale verhandeling over dit onderwerp houdt Teffer 

 in het Tijdschr. v. Ind. T. L. & V. kunde dl 23, bl. 347. Voor de voe- 

 ding van een savoenees, zegt deze, is een slechts betrekkelijk geringe 

 hoeveelheid sap voldoende, hetzij in den vorm van verzadigd suiker- 

 water, hetzij in dien van stroop. Mag hij zich al nu en dan ver- 

 gasten op een weinig rijst of djagoeng, het sap van den kêpoewè 

 doewé is Imnldvoedsel, zoowel voor hem als voor zijn varkens, non- 



