BORASSUS. 317 



den, enz. Het eigenaardige van dezen boom is, dat hij zijn zoet vocht 

 milder laat vloeien naarmate de lucht heeter en de grond droger 

 wordt. Tegen het eind van den drogen tijd is de doewé in zoo groo- 

 te hoeveelheid beschikbaar, dat men er stroop van kookt als provi- 

 sie voor het natte seizoen, want in de regentijd wordt de doewé 

 schaarscher naar gelang de bodem meer vocht opneemt. Met weinig 

 moeite maakt men er o. a. ook een goed smakende bruine suiker van. 



Nagenoeg de geheele productie wordt in loco verbruikt; in 1914 

 exporteerde de residentie Timor slechts 117 ton suiker, vooral 

 naar Celebes en naar Bali & Lombok. In dit opzicht is meer belang- 

 rijk de residentie Madoera, die voor meerdere tonnen gouds per jaar 

 aan siwalon-sinker uitvoert. Recente opgaven ontbreken, doch vol- 

 gens het Mindere Welvaart verslag. Handel en Nijverheid van Ma- 

 doera (bl. 13), verzond alleen reeds Soemenap in 1896 voor een waarde 

 van / 129.800 en in 1903 van ƒ 194.984. Het madoereesche product 

 komt niet in den handel in den vorm van droge koekjes gelijk andere 

 inlandsche suiker (zie onder Saccharum officinarum linn.), doch 

 wordt gegoten in wijdmondsche aarden potten, welke ongeveer 3| Kg. 

 inhouden. Prinsen Geerligs (Van Gorkom's O. I. Cultures dl II, bl. 174) 

 deelt mede, dat deze suiker, die soms langen tijd moet worden bewaard, 

 door wateraantrekking en uitstroping voor den handel ongeschikt zou 

 worden, ware het niet, dat men onder het sap een niet onaanzienlijke 

 hoeveelheid fijne rijstzemelen mengt, zoodat het ingedampte product 

 een soort harde, stijve pudding vormt, die in de potten stolt. De 

 aanwezigheid van zetmeel is voor het gebruik dat men van deze 

 suiker maakt, n. 1. de bereiding van gebak, geen bezwaar, maar was 

 het wel, toen omstreeks 1902 eenige industriëelen op Java de goed- 

 koope madoereesche palmsuiker als uitgangspunt wilden bezigen 

 voor geraffineerde suiker. Daar zij onbekend waren met het feit, 

 dat in hun grondstof zooveel zetmeel voorhanden was, verbaasden 

 zij er zich zeer over, dat de uit deze suiker verkregen kooksels 

 zulke buitengewoon kleverige gestolde massa's vormden, waarin geen 

 suikerkristallen aanschoten. Een nader onderzoek bracht natuur- 

 lijk de oorzaak van dit slechte resultaat aan het licht en deed 

 de aangevangen proef staken. 



De jonge, witachtige bladeren gebruikten (reeds in Rumphius' 

 tijd behoorde dit bijna tot het verledene) de Javanen, makassaren 

 en maleiers als papier, waarop zij hun dagelijksche brieven griften. 

 In het Tijdschr. v. Ind. T. L. <& V. kunde dl 38 — 1896, bl. 405 deelt 

 echter Vorderman mede, dat op Lombok de officieele correspondentie 

 tusschen de sasaksche hoofden onderling en met het bestuur nog al- 

 tijd geschiedde op lontarbladeren. Voorts dienen zij voor allerhande 

 vlechtwerk. In het Tijdschrift voor Ned.-Indië 1849 II, bl. 317, 

 wordt gezegd, dat voor Roti en naburige eilanden de lontar even 

 belangrijk is als voor Arabië de dadelpalm, voor de Molukken de 

 sagoboom, voor de Stille Zuidzee-eilanden de broodvruchtboom, ja 

 belangrijker nog. want alleen reeds van de bladeren wordt er meer 

 profijt getrokken dan van eenige andere plant ter wereld. Alle 

 huishoudelijke geriefelijkheden zijn ervan gemaakt : doozen, manden 

 van allerlei vorm, kleedingstukken, versierselen, hoeden, in één 

 woord alles, en in elk stuk moet men den goeden smaak en vinding- 

 rijken geest van de makers bewonderen. 



