

PALMAE. 





Volksvoedsel 



Merg. 



het velkn volgens Ridley's monogfaphie (zie bl. 333) als de boom 

 volwassen is, doch voor de bloemstengel verschijnt. 



De vorm waarin hel product van den sagopalm voor de voeding 

 ilkiii is verschillend. Rumph. zegt, dal stukken versch merg, méoer, 

 na :n watei gedompeld té zijn in den ronk kunnen worden bewaard 

 en dal gebraden sneden daarvan gegeten kunnen worden gelijk ge- 

 roosterd brood. Volgens het Tijdschr. v. md. T. L. & V. kunde dl 33, 

 1)1. 176 wordt op Kei en de Tanimbar-eüanden het merg soms zonder 

 verdere bewerking (gekookt) genuttigd, doch dit is uitzondering. 

 Beter is het geschikt voor dieren. Teysmann deelt in het Natuurk. 

 i ijd ;chr. dl 14, bl. 252 mede. dat in de alluviale vlakte van Padangop 

 moerassige plaatsen veelvuldig rambija wordt gekweekt ten behoeve 

 van pluimvee en paarden, waaraan men den gespleten stam voor- 

 werpt, zoodat zij het merg er moeten uiteten. Het is, zegt hij, een 

 voedzame kost : paarden die met sago-merg worden gevoed, krijgen 

 geen padi. * 



De sago zooals die van den boom komt blijft volgens C. M. Visser 

 (Tijdschr. v. Ind. T. L. & V. kunde dl 8, bl. 39) in de oorspronkelijke 

 pakken 2 a 3 maanden goed ais men zorg draagt, dat zij niet te 

 droog wordt. Vóór het gebruik echter moet zij gedurende drie dagen 

 gelucht worden, door ze uit te spreiden op een platte mand, die 

 (buiten de zon) op een droge, koele plaats binnenshuis wordt gezet. 

 Dit is noodzakelijk om de zure lucht en smaak te verdrijven. Op 

 Ambon en in de Mulukken wordt zij <». a. genuttigd in den vorm van 

 een dunne stijfsel, de zeer bekende en voor hen die er aan gewoon 

 zijn onontbeerlijke papéda. Voor de bereiding tot sagobrood wordt 

 het meel gezeefd en dan L'et'oten in heet gemaakte aarden vormen, 

 waar het baksel na enkele minuten wordt uitgenomen. Deze 

 broodjes, lèmpèng, worden op Java verkocht voor het bereiden van 

 een stijfselachtig gerecht, boeboer sagoe ambon. In versche bamboe- 

 leden in het vuur geroosterd heet zij sagoe toetoepola : als de 

 bamboe barst ten teeken dat de sago gaar is wordt hij gespleten, 

 waarna de inhoud in ruitvorm gesneden en ten slotte gedroogd wordt. 

 Sagoe oeha is sagomeel gewikkeld in versche bladeren en daarna 

 geroosterd en sagoe Sinoli een in een verhitte, met olie bestreken 

 pan gebakken koek, gemaakt van met /out en geraspte klapper ver- 

 mengd sagomeel. Verder wordt het zetmeel gekorreld tot sagoe boe* 

 boerné, ook we! sagoe bidji geheeten, en wordt er allerlei gebak 

 van gemaakt : droog gehouden kan alles wat van sago is bereid oiibe- 

 paalden tijd lang worden bewaard. 



Hiermede kunnen wij afstappen van let oostelijk deel van den 

 Archipel. De kostelijke gave daaraan in i\i'n vorm van den sagopalm 

 dooi de natuur geschonken, is tevens de vloek genoemd welke op die 

 kuilen rust, omdat een goedkoop e sagovoeding den prikkel ontneemt 

 tot ingespannen arbeid en daardoor doodend werkt op de energie 

 van een volk. Reinwardl (Reis naar liet oostelijk gedeelte van den 

 Indiseheii Archipel, bl. 433) becijferde, dat de voeding per hoofd en 

 per maand in negorijen welke zeil de sago laten kloppen kwam te 

 staan op nog geen vijl stuivers, /.non den lusthof van Eden of 



* Teysmann merkt ter plaatse op, d;it deze rambija veel sneller opgroeit 

 tut een bruikbaren, d.w.z. s;igoleverenden, boom dan op Java de kiraj. 



