METROXYLON. 327 



21/565. Luilekkerland benaderende toestand behoort thans wel tot het ver- 

 leden. Uit opgaven van jongeren datum blijkt, dat de kosten van 

 sagovoeding in het Oosten niet zooveel lager zijn dan die van 

 rijstvoeding in normale tijden op Java. De Clercq's Bijdragen tot 

 de kennis der residentie Ternate, hl. 72, dagteekenend van 1890, ver- 

 schaft gegevens waaruit blijkt, dat een tidorees per dag voor een 

 waarde van 5 a 7J cent aan van Halmahera ingevoerde sago veror- 

 berde en volgens Aflevering XIII van de Mededeelingen van het 

 Encyclopaedisch Bureau (bl. 82) had op Halmahera zelf in 1917 een 

 volwassen man per dag 6 a 8 sagobroodjes noodig van 1 cent per 

 stuk. Daarbij komen de kosten van visch of varkensvleesch als toe- 

 spijs: de gevangenen te Galela ontvingen voor een waarde van 6 cent 

 aan sago en voor een gelijk bedrag aan visch. 



Behoudens een weinig beteekenende hoeveelheid uit het Gouverne- 

 ment van Celebes & Önderhoorigheden, wordt uit het sago-etende 

 oostelijk deel van den Archipel geen sagomeel geëxporteerd ; her- 

 haalde proefnemingen daarmede zijn mislukt. 



Nog minder eer zijn wij verschuldigd aan de sago als volksvoed- 

 sel in het westelijk deel. Op de Mentawei-eilanden wordt volgens 

 het Tijdschr. v. Ind. T. L. & V. kunde dl I, bl. 435 bij de bereiding een 

 halfbiologische methode gevolgd. Men kapt den boom, splijt den stam 

 en haalt het merg er uit ; dit wordt gestampt en in een grooten hou- 

 ten bak gedaan, waarin het met water aangelengd 24 uur blijft staan. 

 Alsdan wordt het uitgetreden en gekneed, waardoor de houtachtige 

 deelen aan de oppervlakte komen. Als het water weer helder is ge- 

 worden laat men het met de drijvende vezels wegvloeien, zoodat de 

 sago terugblijft als een pap, die gedroogd en in palmbladeren ver- 

 pakt wordt. De sago der mentaweiers wordt in hetzelfde tijdschr. 

 dl 26, bl. 99 geroemd als zeer zuiver en buitengewoon wit. 



Meestal zuiver mechanisch is de bereiding der in het Westen van 

 den Archipel voor uityoer vervaardigde sago. De werkwijze gevolgd 

 in den Riouw-Lingga archipel en ter Oostkust van Sumatra vindt 

 men uitvoerig beschreven in de reeds meermalen genoemde mono- 

 graphie van Scheffer & Holle, ook meer toegankelijk in het Sago- 

 bulletin en in Publicatie No. 2 (1919) van de Afdeeling Handel. 



De meestal aan maleiers toebehoorende rasperijen (paroet sagoe) 

 liggen daar aan de oevers der kleine, in zee uitwaterende, modderige 

 en aan eb en vloed onderhevige riviertjes : voor het winnen der 

 ruwe sago wordt dus zoowel zoet als zout water gebruikt. De stam- 

 men worden aan mooten van 3 voet gekapt en waar dat mogelijk is 

 in de riviertjes geworpen om naar de rasperij te worden gevlot. 

 Zij blijven daar in het water liggen tot ze aan de beurt komen om 

 te worden verwerkt. Is men verplicht ze voor dien tijd aan den 

 wal te halen, dan worden ze overeind gezet en met afgewerkt merg 

 toegedekt om ze vochtig te houden. Door uitdrogen wordt niet al- 

 leen de bereiding bemoeilijkt, maar vermindert ook de winbare hoe- 

 veelheid zetmeel. Tot het verwerken van den cylinder overgaande 

 splijt men er de buitenste harde schaal af en houdt dus een rond 

 blok merg over dat, op een bok gelegd, geraspt wordt. De rasp be- 

 staat uit een van twee handvatten voorziene plank van 4 voet leng- 

 te en bijna 1 voet breedte, waar draadnagels doorheen zijn geslagen. 

 Het uitwasschen vindt plaats op een ongeveer 10 voet boven den 



