328 PALMAE. 



waterspiegel opgerichte stellage van 6 voel in het vierkant, ter 

 bescherming tegen zon en reuen met atap gedekt. Op den uit latten 

 samen gesteld en, naar hel midden hellenden vloer, die gedekt is door 

 een grove mat, wordl liet geraspte merg (door vrouwen) uitgetreden 



onder toevoegen van water. Hel mei onzuiver zetmeel bezwangerde 

 water, dal door de mal loopt, wordt opgevangen in een wijden, van 

 sago-bladeren vervaardigden trechter en door een goot, bestaande 



uit sagostammen, geleid naar eenig reservoir waarin de vaste stof 

 kan bezinken. De in groote hoeveelheid verkregen afval, sërampin, 

 wordt, als de gelegenheid tot afzet gunstig is, verkocht als varkens- 

 voer, anders aan verrotting prijs gegeven. De bezonken ruwe sago 

 wordt, nadat het water is afgelaten, uitgeschept en als ze wat droog 

 is geworden, verpakt in van sago-bladeren vervaardigde manden, over- 

 gebracht naar, of verkocht aan, de wasscherij ter zuivering. Voor- 

 heen werd alle ruwe sago uitgevoerd naar de Straitshavens. doch 

 thans bezit ook Ned.-Indië zijn sagofabrieken, die echter alle toe- 

 behooren aan chineezen en met chineesch personeel werken. De in- 

 stallatiekosten van zoo'n wasscherij bedragen ongeveer / 30.000. 



Het zuiveren der ruwe sago geschiedt volgens Van Oyen (Bulletin, 

 bl. 41) in twee tempo's. De eerste heeft plaats in groote, ondiepe 

 kuipen waarover een stuk grof doek zoodanig wordt bevestigd, dat 

 het een zak vormt. In dien zak wordt de met water aangelengde 

 ruwe sago met de hand gebroken en gekneed tot de fijne deelen 

 door het doek zijn gezegen, waarna de achtergebleven vezels en 

 andere onzuiverheden terzijde worden geworpen. Vervolgens wordt de 

 in de kuip geloopen sago een uur lang geroerd, waarna men haar ge- 

 durende een half etmaal laat bezinken. Dan wordt het water afge- 

 schept en de sago, die de tobben omtrent voor de helft vult, aan 

 een tweede zuivering onderworpen. Een niet gepubliceerde, in 1905 

 opgemaakte beschrijving van het wasschen van sago in de residentie 

 Riouw verschilt eenigszins van de voorgaande. De met water aange- 

 roerde ruwe sago wordt geschept in een houten leiding, die het meel- 

 water uitstort op een als zeef werkend, boven een tweede vat aan- 

 gebracht stuk doek. Dit wordt herhaald met fijner doek tot de ge- 

 wenschte graad van zuiverheid is bereikt. Het gewonnen meel werd 

 daar in de zon gedroogd en in goenizakken verpakt naar Singapore 

 verzonden om de laatste zuivering te ondergaan. Daarvoor keeren 

 wij terug tot Van Oyen's beschrijving. Het voor de tweede zuive- 

 ring gebruikte apparaat bestaat uit twee op een afstand van 3 a 4 

 \\. van elkaar verwijderde kuipen, verbonden door twee evenwijdige, 

 onder een geringe helling opgestelde troggen, aan het eene einde 

 gesloten, aan het andere open, doch afsliutbaar door horizontaal te 

 plaatsen latten van omstreeks 1 cM. dikte, passend in een reeks van 

 inkepingen. Een voor het dichten der naden bestemd stuk doek, zoo 

 bree I als de trog, wordt aan het open einde daarvan vastgeklemd 

 door het kortste houtje, dat in de kepen aan den bodem past, zoodat 

 het doek in de ledige kuip afhangt. De kuip aan het gesloten eind 

 van den trog is tot twee derden harer hoogte met sago, en verder 

 tol aan den rand met water gevuld. Een deel van de sago wordt ge- 

 roerd toi het water melkwit ziet, waarna het voorzichtig langs een 



schuin geplaai I "tuk hout in den i wordt gegoten. Langzaam 



naar hel Open einde loopende beziul.t de sago terwijl het water 



