METROXYLON. 331 



21/565. (Ceram), doch ook daar wordt het niet meer voor dagelijksch gebruik 

 vervaardigd : het is volkomen verdrongen door de ingevoerde katoenen 

 stoffen. Voor zeilen van inlandsche vaartuigen wordt deze vezel in 

 de Mulukken klaarblijkelijk nog gebezigd : in het Tijdschr. v. h. Kon. 

 Ned. Aardr. Genootsch 1893, bl. 665 wordt medegedeeld, dat lajar 

 kadoe voornamelijk wordt vervaardigd in de negorij Sawai op de noord- 

 kust van Ceram; die zeilen zouden het ca 2 jaar uithouden. Ook op 

 Borneo behooren weefsels als door Rumphius bedoeld nog niet geheel 

 tot het verleden. Te Wechel schreef (Verslag Vezelcongres dl I, bl. 

 217), dat in het district Oost-Doesoen de saloi- of roembia-vezel in 

 gebruik is bij de maanjan-dajakvrouwen voor ladangsarongs. Men 

 schraapt het natte blad met den stompen kant van een mandau, waar- 

 na de bladhuid gedroogd en gescheurd wordt ; de smalle linten worden 

 dan aan elkaar geknoopt en geweven. Meest is alleen de inslag van 

 saloi-vezel, de schering van ingevoerd katoenen garen. 



Van de groene bladeren, vervolgt Rumphius, bij voorkeur van den Atap en ka- 

 volwassen boom, wordt de beste atap gemaakt voor het dekken van djang 

 huizen. Onder atap verstaat men, zooals algemeen bekend, de om een 

 latje gebogen, half over elkaar gelegde deelen van palmbladeren — 

 die van den sagoboom gelden ook op Java als de beste — welke, nog 

 nat zijnde, met een bamboe- of rotandraad worden gehecht. De blade- 

 ren zijn derhalve niet het minst nuttige deel van dezen palm ; het 

 is speciaal daarom, dat Scheffer & Holle de cultuur voor Java aan- 

 bevalen en dat er inderdaad in het westelijk deel van dat eiland, 

 in het bijzonder Buitenzorg en Bantam, een cultuur van sagoboomen 

 bestaat. Genoemde auteurs zeggen, dat als op vetten grond is ge- 

 plant in het vierde jaar — op mageren grond duurt het wat langer — 

 met het snijden der bladeren een aanvang kan worden gemaakt en zij 

 becijferen de opbrengst per stoel en per jaar op /2a/ 2.40, 

 doch die taxatie schijnt nog al hoog. Zij bevonden, dat het het 

 voórdeeligst is twee maal per jaar te snijden en telkens niet meer 

 dan 5 of 6 bladeren te oogsten. In het algemeen kan men, naar be- 

 hoefte, het geheele jaar door snijden, wanneer men slechts zorgt, dat 

 er behalve de pijl vijf bladeren aan den boom blijven. Het gebruik 

 van jonge bladeren is overigens verwerpelijk, omdat atap daarvan 

 gemaakt zeer slecht is. Rumphius zegt, dat meer dan twee groene 

 bladeren niet tegelijk van den boom kunnen worden genomen zonder 

 hem (als sagoproducent) te schaden, en dat atap er van gemaakt 

 eerst na 7 jaar behoeft te worden vernieuwd. De levensduur van 

 een atap-bedekking op Java is volgens Scheffer & Holle 2 a 3 jaar. 



Deze bladeren vormen ook een zeer deugdelijk materiaal voor 

 kadjano -matten, die bereids zijn beschreven bij de behandeling van 

 Pandanus atrocarpus en Corypha utan. Het vervaardigen van kadjang- 

 matten geschiedt meest voor locaal gebruik : de uitvoer naar buiten 

 het tolgebied is uit den aard der zaak, evenals van ataps, van ge- 

 ringe beteekenis en strekt ter voorziening in de behoeften van de 

 Straitshavens door daartoe gunstig gelegen streken, terwijl ook het 

 binnenlandsch verkeer niet van veel belang is. In de statistieken 

 zijn ataps en kadjangmatten onder één hoofd vereenigd en de daar- 

 uit te putten gegevens — volledigheidshalve verzameld — zijn bijeen 

 gebracht op de volgende bladzijde in een overzicht, hetwelk dus om- 

 vat het vervoer over zee van ataps en kadjangmatten gecombineerd. 



