METROXYLON. 333 



Hieruit blijkt, dat de Zuider- & Oosterafdeeling van Borneo. en 

 wel het achterland van Bandjcrmasin, een centrum van productie is 

 ru in de uitvoeren van daar nebben zonder twijfel de meerwaardige 

 kadjatigrnatten het leeuwendeel. 



Terwijl de boom geschaad wordt als men hem te veel van zijn 

 groene bladeren berooft, is het zeer gewenscht er de droge blade- 

 ren, de gaba-gaba, af te trekken. De stelen der oude bladeren van 

 minstens manshooge boomen, ook die vanzelf zijn afgevallen, nemen 

 in de Molukken bij den huisbouw enz. de plaats in die elders wordt 

 vervuld door bamboe. De breede voet en de vinnen afgekapt zijnde 

 blijft er een droge, gladde, bruingele, doornlooze, dikke steel over 

 van 20 a 24 voet lengte, aan den bovenkant gootvormig uitgehold, aan 

 de onderzijde bol. Van deze stelen, op gelijke lengte gekapt, maakt 

 men wanden, zolderingen, pagers, vlotten, enz. Men spijkert ze met 

 nagels van bamboe aan elkaar en vormt daarmede zeer nette, goed 

 sluitende wanden, die 7 a 8 jaren mee kunnen en het zelfs 10 jaar 

 uithouden als ze goed droog staan (R.). Een technische beschrij- 

 ving van de wijze waarop de gaba-gaba wordt verwerkt, is gegeven 

 door Manusama in de ,, Waterstaats-ingenieur" van Nov. 191b. Behalve 

 als bouwmateriaal dient zij voor allerlei andere doeleinden, zoo- 

 als : vervangmiddel voor kurk, drijvers van vischnetten, fakkels 

 en verpakkingsmiddel voor tabak. Ook de kisten waarin de kajoe- 

 poetih olie van Boeroe wordt uitgevoerd zijn vervaardigd van deze 

 stelen. 



Vooral in de Zuider- & Oosterafdeeling van Borneo, maar ook op 

 Java. worden reepen van de stelen, met de gladde zijde omhoog, aan 

 elkaar geregen en met rotan gezoomd. Deze nwnfr/'tf-matten worden 

 alleen voor plaatselijk gebruik vervaardigd en staan in duurzaam- 

 heid natuurlijk achter bij de overeenkomstige rotanmatten. Verder 

 heeft de schil der stelen nog een belangrijker toepassing : het is 

 de grondstof der baitenzorgsche matten, welke een door den geheelen 

 Archipel bekend, uiterst goedkoop materiaal vormen voor plafonds. 

 Vroeger werden die matten ook veel gebruikt als vloerbedekking, 

 hoewel zij niet bijzonder sterk zijn, noch bestand tegen vocht. Daar- 

 tegenover staat het voordeel, dat zij niet door insecten — witte 

 mieren inbegrepen — worden aangetast. Aangezien echter de betere 

 huizen in Indië van tegelvloeren zijn voorzien, is het gebruik van 

 matten in het algemeen als vloerbedekking sterk aan het afnemen. 

 De voet van den bladsteel, omstreeks 3 voet lang en 1 voet breed, 

 heeft van binnen een dikke, lederachtige huid, overeenkomende onge- 

 veer met oepih pinang (Zie Areca Catechu linn.). 



Voor meer gegevens en bijzonderheden wordt verwezen naar het 

 Sago-bulletin, waarin een uitgebreide opgave voorkomt van de door 

 i.kn schrijver der met goud bekroonde verhandeling geraadpleegde 

 Wérken (bl. 67), en Publicatie No. 2 van de Afdeeling Handel, die 

 vele oorspronkelijke berichten bevat. Een duidelijke, door afbeel- 

 dingen toegelichte beschrijving van het zuiveren van sago te Sin- 

 gapore en van de paarlsago-herciding vindt men in Tropenpflanzer 

 1901, bl. 213 (Schlechtcr). In dienzelfden jaargang geeft ook Preyer 

 (b!. 364) vele wetenswaardigheden. Verder wordt ter kennisneming 

 aanbevolen de monographisché bewerking van Ridley, voorkomend in 

 Agricultural Bulletin of the Malay Peninsula 1895, bl. 62. 



