.ormen. 



334 PALMAE. 



In alle sago-streken worden de boomen verdeeld in gedoomde en 

 ongedoornde. Over de waarde van beide voor de praktijk wordt ver- 

 schillend geoordeeld : hier wordt beweerd, dat de ongedoornde groo- 



ter opbrengst geven, ginds het omgekeerde en prefereert men de 

 gedoomde bovendien, omdat de stekels een afdoende bescherming 

 vormen tegen wild gedierte, in het bijzonder varkens. 



De botanische wetenschap heeft tot nu toe voornamelijk de indee- 

 ling gevolgd van Rumphius, welke berust op de onderscheiding nog 

 heden ten dage op Ambon gemaakt : een vermoedelijk niet afgesloten 

 onderzoek van Beccari maakt het echter waarschijnlijk, dat de moluk- 

 sche sagosoorten nader zullen blijken te moeten worden terugge- 

 bracht tot variëteiten en subvarieteiten van Metroxylon Rumphii, 

 behalve de Sagus laevis van Rumphius, die als zelfstandige soort 

 gehandhaafd zal blijven, terwijl een nieuwe soort zal moeten worden 

 opgesteld om een groot aantal vormen van Ceram op te nemen. 



Metroxylon Rumphii mart. omvat dus in de eerste plaats Rumphius' 

 S a g u s g e n u i n a, de sagoe toeni of lapia toeni van Ambon, den 

 in de .Wolukken het veelvuldigst voorkómenden vorm, waarvan de 

 bladsteel vooral aan den voet gewapend is met menigvuldige dwarse 

 rijen van rechte 1 a 4 cM. lange stekels. De sago is zeer goed en de 

 bladeren leveren de beste atap. Van de kernen der halfrijpe, licht- 

 paarse vruchten, versch wrang en oneetbaar, werd in Rumphius' tijd 

 een thans op Ambon niet meer bekend conserf gemaaakt, door ze te 

 koken in zoutwater en daarna te pekelen. Volgens Visser (Tijdschr. 

 v. Ind. T.L. & Y. kunde dl 8, bl. 39) levert een middelmatig exemplaar 

 ruim 1200 pond gezuiverd zetmeel, dat wit is van kleur. 



Een andere vorm van dezelfde variëteit is de Sagus longi- 

 spina van Rumphius, de lapia makanaroc of /. makanaloe der 

 ambonneezen, tot heden bekend als Me troxy 1 o n longispi- 

 num mart. Deze wordt in alle opzichten als minderwaardig be- 

 schouwd : zijn stam is niet tukker dan van een klapperboom en hij 

 geeft daarom minder meel dan de sagoe toeni. Visser noemt als op- 

 brengst 350 pond. Ook de atap en de gaba-gaba er van staan in kwa- 

 liteit bij laatstgenoemden achter. Zooalsde naam aanduidt bezit deze 

 vorm zeer lange stekels : natuurlijk wordt hij niet aangeplant. 



De tot een tweede variëteit te brengen sagoe doeri rotan van de 

 Molukken ol lapia loeli oewa der ambonneezen (Metroxylon 

 m i c r a c a n t h u ra mart.) onderscheidt zich van den sagoe toeni 

 o. m. door kortere, dikkere stekels en doordat het merg langer goed 

 blijft. Sagoe rotan wordt op Ambon volgens Tupamahu (Sagoe-bulletin, 

 bl. 1 13) nii t .Mn ■• pl.oit en bij een in December 1912 op Ambon inge- 

 steld onderzoek bleek een sagoe doeri rotan daar geheel onbekend 

 t( rijn; van Piroi (Wi t-Ceram) werd mij echter materiaal onder 

 dien naam to< gezondi n. 



l i o derde varieteil i ,l( Sagus sylvestris van Rum- 

 phiii (Metroxylon ylvestri mart.), de lapia 'hoer of 

 ihoel der ambonneezen, veel voorkomend op Ceram. Deze vorm is 

 ns Rumphius hel hoogste van stam , hel merg is harder en geeft 

 dos meer moeite bij het bewerken dan dal van den sagoe toeni. Hij 

 blijfl evenwel lang goed. Van Oyen noemt hem, naar mij voorkomt 

 ten onrechte, 'lm wilden sagoboom der Molukken met dunne, dicht 

 opeen geplaatste, lange stekels aan de stelen. De sago onderscheidt 



